ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), Pazar günü yaptığı açıklamada, Amerikan güçlerinin İran'a yönelik ek saldırılar başlattığını duyurdu. Açıklamada, saldırıların İran destekli milis güçlerinin ABD personeline ve koalisyon kuvvetlerine yönelik saldırılarına yanıt olarak düzenlendiği belirtildi. CENTCOM Sözcüsü Tümgeneral Pat Ryder, saldırıların Suriye ve Irak'taki İran bağlantılı hedefleri kapsadığını ifade etti. Operasyonların, İran'ın bölgedeki vekil güçlerinin saldırı kapasitesini azaltmayı hedeflediği kaydedildi.
Gelişmenin arka planı
Son haftalarda, İran destekli grupların Irak ve Suriye'deki ABD üslerine düzenlediği insansız hava aracı ve roket saldırıları tırmanmıştı. Bu saldırılarda çok sayıda ABD askeri yaralanırken, bir Amerikalı müteahhit hayatını kaybetmişti. Biden yönetimi, İran'ı caydırmak amacıyla kademeli bir askeri yanıt politikası izliyor. Ancak bu, şu ana kadarki en kapsamlı operasyon olarak öne çıkıyor. CENTCOM, yeni saldırılarda insansız hava araçları, savaş uçakları ve deniz platformlarından atılan füzelerin kullanıldığını açıkladı. Hedefler arasında, İran Devrim Muhafızları Kudüs Gücü'ne ait komuta merkezleri, silah depoları ve lojistik tesislerinin bulunduğu belirtildi.
İran ise henüz resmi bir yanıt vermedi. Ancak İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Nasır Kenani, daha önce yaptığı açıklamada ABD'nin bölgedeki varlığının istikrarsızlık kaynağı olduğunu ve saldırılara kayıtsız kalmayacaklarını ifade etmişti. Irak hükümeti, ABD saldırılarını kınarken, bu saldırıların Irak'ın egemenliğini ihlal ettiğini savundu. Suriye Dışişleri Bakanlığı da benzer şekilde ABD'yi kınadı.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu gelişme, İsrail-Hamas savaşının ardından tırmanan bölgesel gerilimin bir parçası olarak değerlendiriliyor. ABD, bir yandan Kızıldeniz'de Husilere karşı operasyonlarını sürdürürken, diğer yandan İran vekillerine karşı geniş çaplı harekât başlatmış durumda. Analistler, bu operasyonların İran'ı müzakere masasına çekmekten çok, karşılıklı misilleme sarmalını derinleştirebileceği uyarısında bulunuyor. Bölgedeki ABD müttefikleri ise endişeli. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, çatışmaların yayılmasından kaçınmak için diplomatik girişimlerde bulunuyor. Öte yandan, Rusya ve Çin, ABD'yi bölgede gerilimi artırmakla suçlayarak İran'a destek sinyali verdi.
Enerji piyasalarında da hareketlilik yaşanıyor. Petrol fiyatları, Hürmüz Boğazı'nın kapatılma riskine karşı varil başına 90 dolar seviyesine yükseldi. ABD yönetimi, petrol fiyatlarındaki artışın etkilerini azaltmak için Stratejik Petrol Rezervi'nden satış yapılabileceğini duyurdu. Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu (IAEA) ise İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerine ara vermesini istedi. İran, bugüne kadar bu çağrılara yanıt vermedi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye için doğrudan bir güvenlik tehdidi oluşturmasa da, bölgesel istikrarsızlığın derinleşmesi Ankara'yı kaygılandırmaktadır. İran ile ABD arasında askeri tırmanma, Türkiye'nin Suriye ve Irak'taki askeri varlığını ve terörle mücadele operasyonlarını olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, bölgede oluşabilecek mülteci akınları ve ekonomik maliyetler (artan enerji fiyatları) Türkiye için risk oluşturmaktadır. Ankara, İsrail-Hamas savaşı sonrası bölgesel barışa odaklanırken, ABD-İran çatışmasının bu çabaları zora sokmasından endişe duymaktadır. Türkiye, iki tarafı da sükunete davet ederek diplomasiye öncelik verilmesini istemektedir.
