ABD, İran'a yönelik askeri operasyonlarını ikinci gece de sürdürdü. Pentagon yetkilileri, İran'ın Suriye ve Irak'taki vekil güçlerine ait olduğu belirtilen üç ayrı noktanın hedef alındığını açıkladı. Saldırıların, İran destekli grupların Irak'taki ABD üslerine düzenlediği roketli saldırılara misilleme olduğu belirtiliyor. Ancak dikkat çekici olan, ne ABD ne de İran'ın geçtiğimiz yıl imzaladıkları geçici barış anlaşmasını resmen iptal etmiş olmaması. Bu durum, taraflar arasında fiili bir çatışma hali yaşanırken bile diplomasi kanallarının açık tutulmaya çalışıldığını gösteriyor. İkinci geceki saldırılarda can kaybı yaşanıp yaşanmadığına dair henüz net bir bilgi bulunmazken, bölgedeki gerilim tırmanışının küresel enerji piyasalarında dalgalanmaya yol açtığı görülüyor.
Arka Plan: Geçici Barış Anlaşması ve Artan Gerilim
Taraflar arasında geçen yıl varılan geçici barış anlaşması, İran'ın nükleer programına sınırlamalar getirilmesi ve ABD'nin İran'a yönelik bazı yaptırımlarının hafifletilmesini öngörüyordu. Anlaşma, Birleşmiş Milletler ve Avrupa Birliği'nin arabuluculuğunda imzalanmış ve Ortadoğu'da istikrar adına önemli bir adım olarak nitelendirilmişti. Ancak anlaşma, İran'ın bölgedeki vekil güçler aracılığıyla yürüttüğü faaliyetlere dair herhangi bir hüküm içermiyordu. Bu nedenle, İran destekli milislerin Irak ve Suriye'deki ABD varlığına yönelik saldırıları, anlaşmanın uygulanmasını fiilen askıya almış durumda. ABD yönetimi, İran'ın anlaşma ruhuna aykırı davrandığını savunurken, Tahran yönetimi ise vekil güçler üzerinde tam kontrole sahip olmadığını ileri sürüyor.
Saldırıların zamanlaması da dikkat çekici. ABD'de başkanlık seçimlerine bir yıldan az bir süre kala, Başkan'ın İran'a karşı sert tutumu iç kamuoyunda popülerlik kazanma çabası olarak yorumlanıyor. Öte yandan, İran'ın da benzer şekilde iç sorunları perdelemek için dış gerilimleri kullandığı biliniyor. Uzmanlara göre, tarafların tam ölçekli bir savaştan kaçınmak istediği ancak sınırlı çatışmaların devam edebileceği öngörülüyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Petrol Fiyatları ve Diplomasi Karmaşası
İkinci geceki saldırıların ardından petrol fiyatları yüzde 5'in üzerinde artış gösterdi. Dünyanın en büyük petrol geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı'nda bir kriz ihtimali, küresel enerji tedarik zincirlerini tehdit ediyor. ABD ve İran arasındaki çatışmanın Irak ve Suriye'deki güç dengelerini nasıl etkileyeceği merakla bekleniyor. Şimdiye kadar ABD saldırılarına en sert tepki Irak hükümetinden geldi; Bağdat yönetimi, ABD'nin kendi topraklarındaki askeri varlığını sorgulamaya başladı. Aynı zamanda, İran'ın müttefiki Hizbullah da olası bir çatışmaya müdahale edebileceği sinyalini verdi. Rusya, taraflara itidal çağrısı yaparken, Avrupa Birliği acil diplomatik görüşmeler için arabuluculuk teklifinde bulundu. Birleşmiş Milletler ise, geçici barış anlaşmasının korunması için tarafları acilen müzakere masasına dönmeye çağırdı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, hem ABD'nin NATO müttefiki hem de İran'la sınır komşusu olarak bu krizden doğrudan etkilenme potansiyeline sahip. Suriye ve Irak'ta yaşanabilecek bir çatışma, Türkiye'nin sınır güvenliğini tehdit edecek, yeni göç dalgalarına yol açabilecektir. Ayrıca enerji ihtiyacının önemli bir bölümünü İran'dan karşılayan Türkiye için petrol fiyatlarındaki yükseliş cari açığı artıracaktır. Diplomatik açıdan ise Türkiye’nin, hem batı ittifakı içindeki konumunu hem de bölgesel denge politikasını sürdürmesi giderek zorlaşıyor. Şu ana kadar Ankara’nın arabuluculuk girişimleri sonuçsuz kalmış durumda. Krizin derinleşmesi halinde Türkiye’nin, enerji güvenliği için alternatif kaynaklara yönelmesi ve sınırlarına yönelik tehditleri bertaraf etmek için askeri tedbirleri artırması beklenebilir.
