ABD, 17 Haziran’da Tahran ile imzalanan Mutabakat Zaptı’nın ardından ilk kez İran’a askeri hava saldırısı düzenledi. Pentagon’dan yapılan açıklamaya göre, saldırı İran’ın Suriye sınırı yakınlarındaki bir askeri tesise yönelikti. Operasyonda ABD’ye ait savaş uçaklarının ve insansız hava araçlarının kullanıldığı, hedefin ise İran destekli milis güçlerinin lojistik üssü olduğu belirtildi.
Mutabakatın ilk büyük sınavı
17 Haziran’da taraflar arasında varılan mutabakat, nükleer müzakerelerin yeniden başlatılmasını ve bölgedeki gerginliğin azaltılmasını öngörüyordu. Ancak ABD yönetimi, İran’ın mutabakata rağmen bölgedeki vekil güçlerini desteklemeye devam ettiğini savunuyor. Beyaz Saray’dan yapılan açıklamada, "Mutabakat, İran’ın istikrarı bozucu faaliyetlerine son vermesini gerektiriyor. Ancak Tahran bu taahhüdünü ihlal etmiştir" ifadelerine yer verildi. Saldırının, İran’ın Irak ve Suriye’deki faaliyetlerine bir yanıt olduğu belirtiliyor.
İran ise saldırıyı kınayarak, mutabakatın ihlal edildiğini duyurdu. Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, "ABD’nin bu provokasyonu, ateşkesi sona erdirecek niteliktedir" dedi. Tahran ayrıca BM Güvenlik Konseyi’ni acil toplantıya çağırdı.
Uzmanlar, saldırının mutabakatı kalıcı olarak raydan çıkarabileceği uyarısında bulunuyor. Washington merkezli düşünce kuruluşu MEI’den analist Charles Lister, "Mutabakat zaten kırılgandı. ABD’nin bu hamlesi, İran’ı müzakere masasından uzaklaştıracak ve bölgede yeni bir gerilim dalgası başlatacaktır" değerlendirmesini yaptı.
Bölgesel ve küresel boyut
ABD-İran gerginliği yalnızca iki ülkeyi değil, tüm Ortadoğu’yu etkiliyor. Irak ve Suriye’de İran destekli milislerin varlığı, ABD askerlerini hedef alan saldırıların artmasına neden olmuştu. Öte yandan, İsrail, BAE ve Suudi Arabistan gibi bölge ülkeleri, ABD’nin İran’a karşı caydırıcı gücünü korumasını bekliyor. Ancak Çin ve Rusya, Washington’u tek taraflı hareket etmekle suçlayarak Tahran’a destek sinyali verdi. Rusya Dışişleri Bakanı Lavrov, "ABD’nin saldırgan tutumu, uluslararası hukuku hiçe saymaktadır" dedi.
Küresel enerji piyasaları da gelişmeden etkilendi. Brent petrol fiyatları saldırı haberinin ardından yüzde 3 arttı. Analistler, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatma tehdidinin gerçek olması halinde fiyatların daha da yükselebileceğini belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD’nin İran’a yönelik bu saldırısı, Türkiye’nin güney sınırlarına yakın bir bölgede gerçekleşmesi nedeniyle Ankara için güvenlik riski oluşturuyor. Türkiye, İran ile sınır komşusu ve iki ülke arasında enerji ve ticaret bağları bulunuyor. Gerginliğin tırmanması, Türkiye’nin Suriye ve Irak’taki askeri varlığını doğrudan etkileyebilir. Ayrıca, İran üzerinden geçen enerji hatlarının güvenliği tehlikeye girebilir. Ankara, hem ABD hem de İran ile diyalog halinde olup çatışmanın yayılmasını engellemeye çalışacaktır.
