ABD yönetimi, İran'ın ham petrol satışına izin veren muafiyeti iptal ederken, Basra Körfezi'nde ticari gemilere yönelik saldırılar bölgede tansiyonu yükseltti. ABD Dışişleri Bakanlığı, Irak'ın İran'dan elektrik ve doğalgaz ithalatına tanınan 120 günlük muafiyeti yenilemeyeceğini duyurdu. Karar, Bağdat'ın Tahran'a olan enerji bağımlılığını azaltma çabalarıyla gerekçelendirilirken, ABD'nin İran'a yönelik azami baskı politikasının bir parçası olarak değerlendiriliyor. Öte yandan, Umman Denizi'nde bir ticari gemiye kimliği belirsiz kişilerce saldırı düzenlendiği bildirildi. Saldırıda ölen ya da yaralanan olmazken, geminin hafif hasar aldığı öğrenildi. Bölgedeki askeri kaynaklar, saldırının arkasında İran destekli grupların olabileceğini belirtiyor.
Gelişmenin arka planı
2018 yılında ABD'nin nükleer anlaşmadan tek taraflı olarak çekilmesinin ardından İran'a yönelik yaptırımlar yeniden yürürlüğe konmuştu. Ancak Irak, İran'dan elektrik ve doğalgaz ithalatına devam edebilmek için ABD'den muafiyet talep etmiş ve bu muafiyet düzenli olarak yenilenmişti. ABD Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, muafiyetin yenilenmemesinin Irak'ın enerji alanında kendi kendine yeterli hale gelmesi için bir fırsat olduğunu savundu. Irak hükümeti ise bu kararın ülke içinde elektrik kesintilerine yol açabileceği endişesini dile getirdi. Irak, elektrik ihtiyacının yaklaşık üçte birini İran'dan sağlıyor. Uzmanlar, kısa vadede Irak'ın alternatif kaynak bulmasının zor olduğunu, bunun da siyasi istikrarsızlığı tetikleyebileceğini belirtiyor. Aynı dönemde, Bahreyn açıklarında bir tankere düzenlenen saldırı ise bölgedeki deniz güvenliği risklerini bir kez daha gündeme getirdi. Saldırıyı henüz üstlenen olmazken, ABD donanması bölgede devriyelerini artırdı.
Bölgesel ve küresel boyut
ABD'nin muafiyeti iptal kararı, İran'ın enerji ihracatını sıfırlama hedefine yönelik önemli bir adım olarak görülüyor. İran, bu karara karşılık olarak Hürmüz Boğazı'nı kapatmakla tehdit etmiş ancak şu ana kadar somut bir adım atmadı. Küresel petrol piyasalarında arz endişeleriyle birlikte fiyatlarda kısa süreli bir yükseliş yaşandı. Analistler, İran'ın petrol ihracatının büyük ölçüde azalması durumunda Suudi Arabistan ve BAE gibi üreticilerin arz açığını kapatabileceğini ancak bunun bölgede yeni bir çatışma riskini artırdığını ifade ediyor. Körfez'deki gemi saldırıları ise 2019 yılında yaşanan ve ABD ile İran arasında gerginliği tırmandıran olayları hatırlatıyor. O dönemde, mayıs ve haziran aylarında altı ticari geminin saldırıya uğraması, ABD'nin bölgeye ek askeri güç sevk etmesine yol açmıştı. Bu kez saldırının boyutu daha sınırlı olsa da, bölgedeki güvenlik durumunun kırılgan olduğuna işaret ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının önemli bir kısmını İran ve Irak'tan sağlıyor. ABD'nin muafiyeti iptal kararı, Türkiye'nin İran'dan doğalgaz alımını dolaylı olarak etkileyebilir. Ayrıca Körfez'de artan gerginlik, Türkiye'nin Katar ve Suudi Arabistan gibi ülkelerle geliştirdiği ekonomik ilişkileri ve enerji ticareti rotalarını risk altına sokabilir. Bölgede istikrarsızlık, Türkiye'nin Doğu Akdeniz ve Irak'taki enerji projelerini de olumsuz etkileyebilir. Türkiye, hem enerji güvenliğini sağlamak hem de bölgesel dengeleri korumak için diplomatik girişimlerini artırmalıdır.
