ABD, İran ve arabulucular, Orta Doğu'da üç aydır devam eden savaşı sona erdirecek bir ön barış anlaşmasının günler içinde imzalanabileceğini açıkladı. Pakistan Başbakanı, İslamabad'ın anlaşmanın elektronik ortamda imzalanmasına hazır olduğunu belirtirken, ABD Başkanı Donald Trump ile Tahran yönetimi arasında anlaşmanın kapsamı ve zamanlaması konusunda çelişkili açıklamalar gelmeye devam ediyor. Anlaşmanın, bölgedeki gerilimi azaltması ve insani krizi hafifletmesi bekleniyor.
Gelişmenin arka planı
ABD ve İran arasında dolaylı görüşmeler aylardır devam ediyordu. Özellikle son haftalarda yaşanan yoğun çatışmaların ardından taraflar, ateşkes ve ardından kalıcı bir barış anlaşması için masaya oturmaya ikna oldu. Arabulucu ülkelerin (Umman, Katar ve İsviçre) yoğun çabaları sonucunda, ön anlaşmanın ana hatları üzerinde mutabakata varıldı.
Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, İslamabad'ın bu süreçte aktif bir rol oynadığını ve anlaşmanın elektronik imza yoluyla hızla yürürlüğe konulması için gerekli altyapıya sahip olduklarını söyledi. Ancak Trump yönetimi, anlaşmanın ayrıntıları konusunda temkinli bir dil kullanırken, Tahran yetkilileri anlaşmanın İran'ın nükleer programına ilişkin bazı garantiler içermesi gerektiğini vurguladı.
Uzmanlar, ön barış anlaşmasının imzalanması halinde Orta Doğu'da yeni bir dönemin başlayabileceğini, ancak taraflar arasındaki güvensizliğin devam ettiğini belirtiyor. Anlaşma, özellikle Gazze ve Yemen'deki insani durumu iyileştirecek acil adımları içeriyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Anlaşmanın bölgesel yansımaları büyük olacak. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi İran'la gergin ilişkileri olan ülkeler, anlaşmayı ihtiyatla karşılarken, Rusya ve Çin anlaşmayı memnuniyetle karşıladı. Avrupa Birliği, anlaşmanın tüm taraflarca uygulanması durumunda yaptırımların kademeli olarak kaldırılabileceğini sinyalini verdi.
Küresel enerji piyasalarında anlaşma haberleriyle birlikte ham petrol fiyatlarında düşüş yaşandı. Analistler, anlaşmanın kalıcı olması halinde petrol fiyatlarının varil başına 10-15 dolar daha gerileyebileceğini öngörüyor. Deniz ticaret yollarındaki güvenlik endişelerinin azalmasıyla birlikte navlun maliyetlerinin de düşmesi bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Orta Doğu'da barışın tesisi için uzun süredir arabuluculuk çabaları yürütüyor. Bu anlaşma, bölgedeki istikrarsızlığın azalmasına katkı sağlayarak Türkiye'nin güvenlik endişelerini hafifletebilir. Ayrıca enerji fiyatlarındaki olası düşüş, cari açık veren Türkiye ekonomisi için olumlu olacaktır. Ancak anlaşmanın İran'ın nükleer programına ilişkin boyutu, Türkiye'nin nükleer silahlanma konusundaki hassasiyeti açısından dikkatle izlenmelidir. Ankara, anlaşmanın uygulanmasında yapıcı bir rol üstlenebilir.
