ABD-İran nükleer müzakerelerinde kilit isimler Jared Kushner ve Steve Witkoff, Katar'da arabulucularla bir araya gelerek tıkanan görüşmelerde ilerleme sağlanması için yoğun diplomasi yürüttü. Görüşmelerin ardından Katar Dışişleri Bakanlığı, 'olumlu ilerleme' kaydedildiğini duyururken, ABD Başkanı Donald Trump, yeniden çatışma çıkacağı yönündeki endişeleri 'asılsız' olarak nitelendirerek savaş söylentilerini reddetti. Bu gelişmeler, iki ülke arasında aylardır süren dolaylı müzakerelerin yeniden canlanabileceğine işaret ediyor.
Görüşmelerin arka planı ve tıkanıklığın nedenleri
ABD ile İran arasındaki nükleer müzakereler, 2015 tarihli Kapsamlı Ortak Eylem Planı'nın (JCPOA) ABD'nin 2018'de tek taraflı olarak çekilmesiyle rafa kalkmış, 2021'de yeniden başlatılan dolaylı görüşmeler ise İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini artırması ve ABD'nin yaptırımları kaldırmakta isteksiz davranmasıyla çıkmaza girmişti. Katar, yıllardır iki ülke arasında arabuluculuk yaparken, bu kez Kushner ve Witkoff'un Doha'ya gelmesi, Washington'un yeni bir diplomatik atılım yapma niyetini gösteriyor. Görüşmelerde, İran'ın nükleer programının denetlenmesi, yaptırımların kademeli olarak kaldırılması ve bölgesel güvenlik garantileri gibi başlıkların ele alındığı belirtiliyor. Katar Dışişleri Bakanı Muhammed bin Abdurrahman es-Sani, müzakerelerin 'yapıcı' geçtiğini ve tarafların 'ortak bir zemin bulma konusunda istekli' olduğunu söyledi.
Trump'ın savaş uyarılarını reddetmesi ise, son haftalarda İran'ın Basra Körfezi'ndeki askeri tatbikatları ve ABD'nin bölgeye savaş gemisi takviyesi yapmasıyla yükselen tansiyonu düşürmeye yönelik bir adım olarak yorumlanıyor. Beyaz Saray'dan yapılan açıklamada, 'Başkan, diplomatik çözümden yana olduğunu defalarca vurgulamıştır; savaş çığırtkanlığı yapanlar yanılıyor' ifadeleri kullanıldı.
Bölgesel ve küresel boyut: Körfez ülkelerinin arabuluculuk rolü
Katar'ın üstlendiği arabuluculuk rolü, Körfez ülkelerinin ABD-İran geriliminde giderek artan diplomatik ağırlığını gösteriyor. Katar, Birleşmiş Milletler ve Avrupa Birliği'nin yanı sıra, Umman ve Irak'la birlikte bölgedeki krizlerde sıkça başvurulan bir müzakere merkezi haline gelmiş durumda. Analistlere göre, Katar'ın hem ABD ile hem de İran'la güçlü ilişkilere sahip olması, taraflar arasında güven inşasında kritik bir avantaj sağlıyor. Görüşmelerde sadece nükleer dosya değil, aynı zamanda İran'ın Yemen'deki Husilere desteği ve Suriye'deki askeri varlığı gibi bölgesel meselelerin de gündeme geldiği belirtiliyor. Öte yandan, İsrail'in İran'ın nükleer programına yönelik askeri müdahale tehditleri, müzakereleri daha da karmaşık hale getiriyor. Washington, İsrail'in kaygılarını dikkate almakla birlikte, öncelikli olarak diplomatik bir anlaşma arayışında olduğunu sinyaliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran müzakerelerindeki bu gelişmeler, Türkiye'nin enerji güvenliği ve bölgesel istikrarı açısından kritik öneme sahip. İran, Türkiye'nin doğalgaz ithalatında önemli bir tedarikçi konumunda; yaptırımların hafiflemesi, Türkiye'nin enerji maliyetlerini düşürebilir. Ayrıca, iki ülke arasındaki gerilimin azalması, Suriye ve Irak'ta Türkiye'nin güvenlik çıkarlarını doğrudan etkileyen sahadaki aktörlerin davranışlarını da değiştirebilir. Türkiye, ABD ve İran arasında sıkışmış bir konumda denge politikası izlerken, Katar arabuluculuğunun başarılı olması Ankara'nın bölgedeki manevra alanını genişletebilir. Ancak, İran'ın nükleer programı konusunda Batı ile varılacak herhangi bir anlaşmanın, Türkiye'nin İran'la ikili ticari ilişkilerini ve enerji anlaşmalarını da etkilemesi muhtemel. Bu nedenle, Ankara'nın süreci yakından takip etmesi ve diplomatik kanallarını açık tutması bekleniyor.
