İsrail hükümeti, ABD Başkanı Donald Trump'ın Gazze için hazırladığı ateşkes ve yeniden imar planını resmen reddetti. Bu karar, Washington yönetiminin Eylül ayından bu yana yürüttüğü barış görüşmelerine ağır bir darbe olarak değerlendiriliyor. İsrail Başbakanlık ofisinden yapılan açıklamada, planın İsrail'in güvenlik kaygılarını karşılamadığı ve Hamas'ın Gazze'deki askeri varlığının sona erdirilmesini garanti altına almadığı belirtildi. Karar, bölgede tansiyonun yeniden yükselmesine ve müzakere masasında belirsizlik yaratmasına neden oldu.
Gelişmenin Arka Planı
Trump yönetimi, geçen Eylül ayında Orta Doğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff'u bölgeye göndererek İsrail ile Hamas arasında dolaylı görüşmeleri başlatmıştı. Amaç, kalıcı bir ateşkesin sağlanması, rehinelerin serbest bırakılması ve Gazze'nin yeniden inşası için uluslararası bir fon oluşturulmasıydı. Witkoff'un arabuluculuğunda yürütülen müzakerelerde, iki aşamalı bir plan üzerinde çalışılıyordu: ilk aşamada insani ateşkes ve esir takası, ikinci aşamada ise kalıcı barış ve yönetim reformu. Ancak İsrail'in reddi, bu çerçevenin çökme riskini beraberinde getirdi.
İsrail yönetimi, açıklamasında özellikle Hamas'ın askeri kanadının silahsızlandırılması ve Gazze'den tamamen çıkarılması konusunda ısrar etti. Başbakan Binyamin Netanyahu'nun danışmanları, planın bu kritik şartı karşılamadığını ve ulusal güvenliklerini tehlikeye atacağını savundu. Öte yandan, Hamas'ın planı kısmen olumlu karşıladığı ancak İsrail'in tutumunun esnekliği engellediği yorumları yapılıyor. Müzakere masasında taraflar arasındaki temel görüş ayrılığı, ateşkesin kalıcı olması ve siyasi çözümün kapsamı konusunda düğümleniyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İsrail'in bu hamlesi, sadece ikili müzakereleri değil, bölgesel dengeleri de etkiliyor. Mısır ve Katar'ın arabuluculuğundan ABD'nin inisiyatifine geçen süreçte, Arap ülkeleri Gazze'nin yeniden inşası için milyarlarca dolarlık fon vaat etmişti. Ancak İsrail'in reddi, bu fonların harekete geçirilmesini geciktirebilir ve Filistin yönetiminin Gazze'de otoriteyi tesis etme çabalarını zayıflatabilir. Avrupa Birliği ise yaptığı açıklamada tarafları müzakere masasına dönmeye çağırdı; AB Dış İlişkiler Sözcüsü, iki devletli çözümün bölgesel istikrar için vazgeçilmez olduğunu vurguladı.
Küresel ölçekte ise bu gelişme, ABD'nin Orta Doğu'daki arabuluculuk rolünü zayıflatıyor. Trump yönetimi, seçim döneminde dış politikada başarı hikâyesi olarak sunabileceği bu anlaşmayı öne çıkarmayı hedefliyordu. Ancak İsrail'in reddi, müzakerelerin krize dönüşmesine yol açabilir. Bölgede insani kriz derinleşirken, uluslararası toplumun tepkisi de giderek sertleşiyor. Gazze'deki sivil kayıplar ve altyapı tahribatı, BM ve insan hakları örgütlerinin raporlarında yeniden gündeme gelirken, müzakerelerin çökmesi halinde şiddetin tırmanmasından endişe ediliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Gazze'deki insani krizin sona ermesi için diplomatik girişimlerini sürdürüyor. İsrail'in Trump'ın planını reddetmesi, Ankara'nın uzun süredir dile getirdiği 'kalıcı çözüm için uluslararası garantörlük' önerisini yeniden gündeme getirebilir. Türkiye, Filistin yönetimi ile koordinasyon içinde hareket ederek, Mısır ve Katar ile birlikte bölgesel bir müzakere masası kurulmasını teşvik edebilir. Ayrıca, ABD'nin arabuluculuğunun zayıflaması, Türkiye'nin Orta Doğu'da daha aktif bir diplomatik rol üstlenmesinin önünü açabilir. Ankara'nın insani yardım koridorları ve yeniden imar projelerindeki katkısı, bölgesel nüfuzunu güçlendirebilir; ancak İsrail ile ilişkilerdeki normalleşme sürecinin bu gelişmelerden etkilenmesi de kaçınılmaz görünüyor.
