ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, İsviçre'de düzenlenen ABD-İran müzakerelerinin ilk turunun ardından yaptığı açıklamada, görüşmelerin "iyi bir ilerleme" kaydettiğini ve Şubat ayında ABD ve İsrail'in başlattığı Orta Doğu savaşını sona erdirecek bir anlaşmaya varmak için sağlam bir zemin oluşturulduğunu belirtti. Vance'in açıklamaları, İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf ile yaptığı toplantının hemen ardından geldi. İsviçre'nin arabuluculuğunda gerçekleşen bu kritik diplomatik temas, iki ülke arasında yıllardır süren gerilimin ardından yeni bir sayfa açma umutlarını artırdı.
Müzakerelerin arka planı ve detayları
ABD ve İran arasındaki bu müzakere turu, Şubat 2025'te patlak veren ve kısa sürede bölgesel bir savaşa dönüşen çatışmanın sona erdirilmesi amacıyla başlatıldı. Kaynaklara göre, toplantıda ateşkes koşulları, nükleer programın denetlenmesi ve bölgedeki vekil güçlerin rolü masaya yatırıldı. Vance, "Gerçekçi ve yapıcı bir diyalog ortamı yakaladık. Tarafların niyeti net; bu savaşı bitirmek ve bölgesel istikrarı yeniden tesis etmek" ifadelerini kullandı. İran tarafı da benzer bir iyimserlik sergilerken, Tahran yönetiminin öncelikli talebinin, ülkeye uygulanan ekonomik yaptırımların kaldırılması ve toprak bütünlüğüne saygı gösterilmesi olduğu öğrenildi.
İsviçre'nin ev sahipliğinde gerçekleşen müzakerelerin ikinci turunun önümüzdeki haftalarda yapılması planlanıyor. Diplomatik kaynaklar, bu turda daha somut adımların atılmasını beklediklerini ifade ediyor. Vance, "Nihai anlaşma için daha kat edilmesi gereken mesafe var ancak bugün attığımız adım, uzun süredir görülmemiş bir diplomatik fırsatı temsil ediyor" dedi.
Bölgesel ve küresel boyut
ABD-İran arasındaki bu dolaylı müzakereler, özellikle Orta Doğu'da Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Türkiye gibi aktörler tarafından yakından izleniyor. Söz konusu savaş, enerji fiyatlarında dalgalanmalara yol açarken, küresel ticaret rotalarını da tehdit etmişti. Uzmanlar, olası bir anlaşmanın yalnızca bölgesel çatışmayı sona erdirmekle kalmayacağını, aynı zamanda İran'ın nükleer programı konusundaki uzun süreli ihtilafı da çözüme kavuşturabileceğini belirtiyor. Öte yandan, İsrail'in anlaşma sürecine mesafeli yaklaştığı ve ABD'den güvenlik garantileri talep ettiği biliniyor. Vance, İsrail'in endişelerinin de müzakerelerde dikkate alındığını vurguladı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, hem İran'la sınır komşusu hem de ABD'nin NATO müttefiki olarak bu müzakerelerden doğrudan etkilenecek. Savaşın sona ermesi, Türkiye'nin enerji maliyetlerini düşürebilir ve güney sınırındaki güvenlik tehditlerini azaltabilir. Ayrıca, İran'la artan ticaret hacmi göz önüne alındığında, yaptırımların hafiflemesi Türk ekonomisine olumlu yansıyabilir. Ancak, İran'ın bölgesel nüfuzunun yeniden artması, Ankara'nın Suriye ve Irak politikalarında yeni dengeleri de beraberinde getirebilir. Bu nedenle Türkiye'nin müzakerelerin bir sonraki aşamalarında daha aktif bir arabulucu rolü üstlenmesi beklenebilir.
