Londra, 15 Haziran - ABD ve İran, Pakistan'ın arabuluculuğunda yürütülen müzakerelerin ardından savaşı sonlandıracak ön anlaşmanın ana hatlarını kamuoyuna duyurdu. İki ülke yetkilileri, mutabakatın nükleer programın denetimi, yaptırımların kademeli olarak kaldırılması ve bölgesel güvenlik garantileri gibi başlıkları içerdiğini açıkladı. Anlaşmanın detayları henüz resmi olarak yayımlanmamış olsa da, tarafların yaptığı açıklamalar önemli ipuçları veriyor.
Anlaşmanın temel maddeleri
ABD Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamaya göre, anlaşma İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini uluslararası denetime açmasını ve mevcut stoklarının büyük bölümünü yurt dışına göndermesini öngörüyor. Buna karşılık Washington, İran'a uyguladığı petrol ve bankacılık yaptırımlarını altı ay içinde aşamalı olarak kaldırmayı taahhüt ediyor. İranlı yetkililer ise anlaşmanın aynı zamanda ülkenin askeri tesislerine yönelik saldırı yasağını ve İran'ın bölgesel güvenlik çıkarlarının tanınmasını içerdiğini belirtti.
Pakistan arabuluculuğunda yürütülen müzakerelerin üçüncü turunda varılan mutabakat, her iki tarafın da savaşın insani ve ekonomik maliyetinden bunaldığı bir döneme denk geldi. BM verilerine göre çatışmalarda 45 binden fazla sivil hayatını kaybetti, 2 milyondan fazla kişi yerinden edildi.
Bölgesel ve küresel yansımalar
Anlaşma, Basra Körfezi'ndeki gerilimi azaltması ve küresel petrol fiyatlarını istikrara kavuşturması açısından kritik görülüyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin temkinli destek verdiği mutabakat, İsrail tarafından ise endişeyle karşılandı. İsrail Başbakanı, anlaşmanın İran'ın nükleer silah elde etmesini engellemediğini savundu. Rusya ve Çin ise anlaşmayı olumlu karşılayarak diplomatik çözüm çağrısında bulundu.
Uzmanlar, anlaşmanın uygulanmasının en zor kısmının, taraflar arasındaki güven eksikliği olduğuna dikkat çekiyor. ABD Başkanı, Kongre'ye anlaşmanın detaylarını sundu ve onay sürecini başlattı. İran'da ise anlaşma, muhafazakâr kanadın itirazlarına rağmen meclisten geçti.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ile 500 kilometreyi aşan kara sınırı ve 30 milyar dolara yaklaşan ticaret hacmiyle mutabakattan doğrudan etkilenecek. Anlaşma, İran'a yönelik yaptırımların kalkması durumunda Türkiye'nin enerji ithalatında maliyet avantajı sağlayabilir. Ancak bölgesel dengelerin değişmesi, özellikle Suriye ve Irak'ta İran etkisinin artması, Ankara'nın güvenlik hesaplarını yeniden yapmasını gerektirebilir. Türkiye'nin anlaşmanın uygulanmasını izlerken hem ekonomik fırsatları hem de güvenlik risklerini dengede tutması bekleniyor.
