ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, İran'ın Körfez'deki müttefiklerine vereceği olası zararların tazmini için ABD'nin dondurulmuş İran varlıklarına el koyacağını duyurdu. Bessent, bu adımın uluslararası hukuk çerçevesinde meşru olduğunu ve Tahran yönetimini caydırmayı hedeflediğini belirtti. Açıklama, ABD ile İran arasındaki gerilimin yeni bir boyut kazandığı bir dönemde geldi. Washington, halihazırda çeşitli yaptırım rejimleriyle İran'ın finansal kaynaklarını hedef alırken, bu kez daha önce dondurulmuş hesapların doğrudan kullanılması söz konusu. Bessent'in ifadeleri, ABD'nin Körfez güvenliğine verdiği önemi ve İran'a karşı sert tutumunu yansıtıyor.
Gelişmenin arka planı ve yaptırım mekanizması
Scott Bessent, Bloomberg Television'a verdiği mülakatta, "İran'ın Körfez'deki müttefiklerimize zarar vermesi durumunda, bu zararları karşılamak üzere dondurulmuş İran hesaplarından fon çekeceğiz" dedi. ABD'nin elinde, İran'a ait olduğu belirtilen ve çoğunluğu petrol gelirlerinden oluşan yaklaşık 6 milyar dolarlık dondurulmuş varlık bulunuyor. Bu varlıklar, 1979'daki ABD Büyükelçiliği rehine krizinden bu yana çeşitli yaptırım kararlarıyla bloke edilmiş durumda. Bessent, söz konusu fonların kullanımının hukuki dayanağının olduğunu ve uluslararası hukuk çerçevesinde meşru bir müdahale olduğunu savundu. ABD yönetimi, bu hamleyle İran'ın bölgedeki vekil güçler aracılığıyla yürüttüğü faaliyetleri sınırlamayı ve Körfez monarşilerine güvence vermeyi amaçlıyor.
Uzmanlara göre, bu adım ABD'nin geleneksel yaptırım politikasında önemli bir kırılmaya işaret ediyor. Zira daha önce dondurulmuş varlıklar, genellikle müzakerelerde koz olarak kullanılır veya insani ihtiyaçlar için serbest bırakılırdı. Doğrudan tazminat amacıyla kullanılması, yeni bir uygulama olarak değerlendiriliyor. Bessent'in açıklaması, İran'ın nükleer programı ve bölgesel faaliyetlerine ilişkin artan endişelerin bir yansıması. ABD'nin bu politika değişikliği, İran'ın Körfez'deki Suudi Arabistan ve BAE gibi ülkelere yönelik tehditlerine karşı bir yanıt olarak görülüyor.
Bölgesel ve küresel yansımalar
Bessent'in açıklaması, Körfez ülkeleri tarafından olumlu karşılanırken, Tahran yönetiminden sert tepki geldi. İran Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, "ABD'nin bu hırsızlık girişimi uluslararası hukuka aykırıdır ve meşru müdafaa hakkımızı saklı tutarız" ifadelerini kullandı. Uzmanlar, bu hamlenin İran'ı müzakere masasına çekmekten ziyade gerilimi tırmandırabileceği uyarısında bulunuyor. Suudi Arabistan ve BAE, İran destekli Husilerin Yemen'den ve Irak'taki milislerin saldırılarına maruz kalırken, ABD'nin bu adımı müttefiklerine somut bir güvence sağlıyor. Öte yandan, Çin ve Rusya gibi ülkeler, ABD'nin tek taraflı yaptırımlarını eleştirerek İran'a destek mesajı verdi.
Küresel petrol piyasaları, bu gelişmeye temkinli yaklaştı. Brent petrol fiyatları, arz kesintisi endişesiyle hafif yükseliş kaydetti. Ancak analistler, fiili bir askeri çatışma olmadığı sürece fiyat etkisinin sınırlı kalacağını öngörüyor. ABD'nin bu hamlesi, İran'ın nükleer müzakerelere dönmesi için bir baskı unsuru olarak da değerlendiriliyor. Bununla birlikte, dondurulmuş varlıkların kullanımı, ABD mahkemelerinde hukuki itirazlarla karşılaşabilir. Bir kısım hukukçu, bu tür bir uygulamanın uluslararası egemenlik eşitliği ilkesine aykırı olabileceğini savunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin İran varlıklarına el koyma hamlesi, Türkiye açısından birkaç boyutlu bir etki yaratabilir. Öncelikle, Türkiye'nin İran'la ticari ilişkileri ve özellikle doğalgaz ithalatı bu gerilimden etkilenebilir. İran'a yönelik yaptırımların sıkılaştırılması, Türkiye'nin enerji tedarikinde alternatif arayışlarını hızlandırabilir. Ayrıca, Körfez ülkeleriyle artan ticari ve diplomatik bağlar göz önüne alındığında, Ankara'nın bu krizde denge politikası izlemesi beklenir. Bölgesel güvenlik açısından, İran-Körfez geriliminin tırmanması, Türkiye'nin Katar ve Suudi Arabistan ile ilişkilerini dolaylı olarak etkileyebilir. Ancak doğrudan bir askeri çatışma olmaması nedeniyle Türkiye'nin kısa vadede ciddi bir riskle karşı karşıya olmadığı değerlendiriliyor.
