ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, İran ile nükleer programı konusunda bir anlaşmaya varmak istediklerini ancak bunun 'her bedel' anlamına gelmediğini söyledi. Rubio'nun açıklaması, Tahran ile Washington arasındaki dolaylı müzakerelerin sürdüğü ve İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini hızlandırdığı bir döneme denk geldi. Bakan, anlaşmanın ulusal güvenlik çıkarlarını koruması gerektiğini vurgularken, İran'ın bölgesel politikalarına da atıfta bulundu.
Gelişmenin arka planı
Rubio, Fox News'e yaptığı açıklamada, 'İran'ın nükleer silah elde etmesini önlemek için bir anlaşma istiyoruz, ancak bu herhangi bir bedel anlamına gelmiyor. Güvenliğimizi ve müttefiklerimizin güvenliğini tehlikeye atacak bir anlaşma kabul edemeyiz' dedi. Bu ifadeler, ABD yönetiminin İran konusundaki temel duruşunu yansıtıyor. Beyaz Saray, İran'ın nükleer programını sınırlandırması ve bölgesel milis gruplara verdiği desteği kesmesi karşılığında yaptırımların hafifletilmesini içeren bir anlaşma peşinde. Ancak İran, tamamen kendi lehine olmayan hiçbir anlaşmayı kabul etmeyeceğini belirtiyor.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Rubio'nun açıklamalarına yanıt olarak, 'Müzakere masasında herhangi bir ön koşul kabul etmiyoruz. ABD, düşmanca tutumundan vazgeçmeli' dedi. Taraflar arasındaki bu söylem farklılığı, müzakerelerin ne kadar zorlu geçtiğini gösteriyor. Eski ABD Başkanı Donald Trump döneminde çekilen ve yeniden uygulanan yaptırımlar, İran ekonomisini ciddi şekilde etkilemiş durumda. Ancak Tahran, nükleer programını ilerleterek pazarlık gücünü artırmaya çalışıyor.
Bölgesel veya küresel boyut
Rubio'nun açıklamaları, ABD'nin Ortadoğu politikasında bir denge arayışını ortaya koyuyor. Bir yandan İran'ın nükleer silah sahibi olmasını engellemek isterken, diğer yandan Suudi Arabistan, İsrail ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi bölgesel müttefiklerinin endişelerini dikkate alıyor. ABD'li yetkililere göre, İran'la varılacak herhangi bir anlaşma, sadece nükleer konuları değil, aynı zamanda İran'ın balistik füze programı ve bölgesel milisleri desteklemesini de kapsamalı. Bu yaklaşım, İran tarafından 'müdahaleci' olarak nitelendiriliyor ve müzakereleri tıkıyor.
BM Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Başkanı Rafael Grossi, İran'ın uranyum zenginleştirme kapasitesinin arttığını ve mevcut oranlarla devam edilirse, İran'ın birkaç hafta içinde silah sınıfı uranyum üretebilecek düzeye gelebileceğini belirtiyor. Bu durum, uluslararası toplumda endişeye yol açarken, İran konusunun bir an önce çözülmesi gerekliliğini ortaya koyuyor. Avrupa Birliği Dış İlişkiler Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas, 'Zaman daralıyor. Diplomasiye yatırım yapmaya devam ediyoruz ama başka seçeneklerin de masada olduğunu göz ardı etmemeliyiz' dedi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran gerginliği, Türkiye'nin güvenlik ve enerji çıkarlarını doğrudan etkiliyor. İran'la komşu olan Türkiye, nükleer bir krizin bölgesel istikrarsızlığı artırmasından endişe ediyor. Ayrıca, Türkiye'nin enerji ithalatında İran'ın payı düşük olsa da, olası bir çatışma enerji fiyatlarını yükseltebilir ve göç dalgasına yol açabilir. Ankara, hem ABD hem de İran'la diyaloğu sürdürerek arabuluculuk rolü oynama potansiyeline sahip. Türk yetkililer, yaptırımların hafifletilmesi karşılığında İran'ın nükleer programına sınırlama getirilmesini destekliyor ancak bu sürecin bölge ülkelerinin güvenlik kaygılarını da dikkate alması gerektiğini vurguluyor.
