ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), dün gecenin erken saatlerinde İran'a ait onlarca hedefe yönelik ikinci gece üst üste hava saldırısı düzenlediğini açıkladı. Pentagon'dan yapılan resmi açıklamada, saldırılarda İran Devrim Muhafızları Kudüs Gücü'ne bağlı insansız hava aracı (drone) fırlatma rampaları, füze bataryaları ve mühimmat depolarının vurulduğu belirtildi. ABD Başkanı Joe Biden'ın talimatıyla başlatılan operasyonların “müşterek ve orantılı” olduğu ifade edilirken, hedeflerin tamamen imha edildiği kaydedildi. İran Genelkurmay Başkanlığı ise, ABD saldırılarına anında misilleme yapıldığını duyurdu. İran ordusu tarafından yapılan yazılı açıklamada, “ABD'nin saldırganlığı karşısında meşru müdafaa hakkımızı kullandık. Kuveyt ve Bahreyn'deki ABD askeri üslerine çok sayıda füze ve intihar dronu fırlattık. Hedeflerin bir kısmı vuruldu, hasar tespit çalışmaları devam ediyor” ifadeleri kullanıldı.
Gelişmenin arka planı: Kılıçların çekilmesi
Son 72 saate damgasını vuran çatışmalar, 10 gün önce İran'a bağlı milislerin Suriye'deki ABD üssüne düzenlediği roketli saldırının ardından tırmanmaya başladı. O saldırıda 3 ABD askeri hafif yaralanırken, Washington bu olayı “kırmızı çizgi” olarak tanımlamıştı. CENTCOM, ilk gece düzenlenen operasyonlarda ise 28 İran hedefinin vurulduğunu ve bunların çoğunun İran'a ait insansız hava araçları, füze rampaları ve silah depoları olduğunu açıklamıştı. Pentagon sözcüsü General Pat Ryder, haftalık basın brifinginde, “Bu saldırılar İran'ın bölgedeki saldırganlığını caydırmak ve Amerikan personeline yönelik tehdidi ortadan kaldırmak içindir. Misilleme döngüsünü sonlandırmayı umuyoruz ancak tüm seçenekler masadadır” dedi.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Nasser Kanaani ise, “ABD'nin bu maceracılığı bölgenin güvenliğini tehlikeye atmaktadır. Her türlü saldırıya eşit veya daha şiddetli yanıt verilmesi İran'ın tartışılmaz hakkıdır” diyerek gerilimin daha da tırmanabileceğini ima etti. İran medyası, saldırılarda en az 15 askeri personelin hayatını kaybettiğini, ABD kaynakları ise sivil kayıp yaşanmadığını bildirdi.
Bölgesel ve küresel boyut: Yeni bir Körfez Savaşı mı?
Çatışmaların şiddeti ve coğrafi yayılımı, 1991 ve 2003 Körfez Savaşları'nı anımsatan bir tablo çiziyor. Irak, Suriye, Yemen ve Basra Körfezi'ndeki üsler adeta bir satranç tahtasına dönüşmüş durumda. İran'ın Kuveyt ve Bahreyn'i hedef alması, ABD'nin bölgedeki en kritik askeri varlıklarına yönelik doğrudan bir tehdit olarak yorumlanıyor. Kuveyt'teki Camp Arifcan ve Bahreyn'deki ABD Donanma Üssü (Naval Support Activity Bahrain), Irak ve Afganistan savaşlarında kilit lojistik merkezler olarak kullanılmıştı. Bölgedeki petrol tankerlerinin geçiş güzergahı olan Hürmüz Boğazı'nın güvenliği de tehlikeye girmiş durumda. Enerji piyasalarında ise ham petrol fiyatları, çatışmaların başlamasının ardından yüzde 6 oranında yükseldi. Brent petrol varil fiyatı 78 doları aşarak yılın en yüksek seviyesine ulaştı.
Analistler, iki tarafın da tam ölçekli bir savaş istemediğini ancak “kontrollü tırmanış” stratejisinin yanlış hesaplamalara yol açabileceğini vurguluyor. Washington merkezli Arap Körfezleri Enstitüsü'nden Dr. Ali Shihabi, “Bu bir güç gösterisi. Her iki taraf da caydırıcılığını korumak istiyor, ancak sahadaki komutanların inisiyatif alması durumunda bir gecede savaş çıkabilir” yorumunda bulundu. Rusya ve Çin, çağrı merkezlerinde taraflara itidal çağrısı yaparken, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi acil toplantıyı görüşüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran arasındaki bu açık askeri çatışma, Türkiye için ciddi güvenlik ve ekonomik riskler barındırmaktadır. Türkiye, hem NATO üyesi olarak ABD'nin müttefiki, hem de İran ile sınır komşusu ve enerji bağımlısı bir ülkedir. Olası bir bölgesel savaş durumunda Türkiye'nin güney ve doğu sınırları doğrudan tehdit altına girecektir. Ayrıca, enerji fiyatlarındaki yükseliş, Türkiye'nin cari açığını daha da kötüleştirebilir. Diplomatik açıdan ise Ankara'nın denge politikası zorlanacaktır: Bir yandan NATO dayanışması, diğer yandan İran'la enerji ve güvenlik işbirliği arasında tercih yapmak durumunda kalabilir. Türkiye'nin derhal devreye girerek tarafları sakinleştirmeye ve bölgesel bir arabulucu rolü üstlenmeye çalışması beklenebilir.
