Üst düzey bir Amerikalı yetkili, Washington'ın Tahran yönetimiyle 'güçlü bir anlaşma' zemini yakalayabileceğini belirterek, ABD-İran ilişkilerinde yeni bir sayfa aralanabileceğine işaret etti. Middle East Eye'ın aktardığına göre, ismi açıklanmayan yetkili bu ifadeyi kullanırken, anlaşmanın kapsamına dair somut bir ayrıntı vermedi. Açıklama, uzun süredir devam eden nükleer müzakerelerin yanı sıra bölgesel gerilimlerin gölgesinde geldi.
Anlaşmanın perde arkası
ABD'li yetkilinin sözleri, 2015 tarihli Kapsamlı Ortak Eylem Planı'nın (JCPOA) yeniden canlandırılmasına yönelik dolaylı görüşmelerin hız kazandığı bir döneme denk geldi. Trump yönetiminin 2018'de tek taraflı olarak çekildiği anlaşma, Biden döneminde yeniden masaya yatırılmış, ancak taraflar arasındaki güvensizlik ve bölgesel aktörlerin endişeleri süreci tıkamıştı. Yetkilinin 'güçlü anlaşma' vurgusu, yalnızca uranyum zenginleştirme faaliyetlerini değil, aynı zamanda İran'ın balistik füze programı ve bölgesel nüfuzunu da kapsayabilecek daha geniş bir mutabakatı işaret ediyor olabilir. İran tarafı ise henüz resmi bir yanıt vermezken, Tahran'daki kaynaklar ABD'nin yaptırımların kalıcı olarak kaldırılması konusunda somut adım atmadığı sürece anlaşmanın zor olduğunu savunuyor.
Bölgesel ve küresel yansımalar
Olası bir ABD-İran anlaşması, Ortadoğu'da dengeleri yeniden şekillendirebilir. İsrail ve Suudi Arabistan gibi bölgesel güçler, İran'ın nükleer faaliyetlerinin denetim altına alınmasını desteklese de, Tahran'ın elde edeceği ekonomik rahatlamanın bölgesel vekalet savaşlarını körükleyebileceğinden endişe ediyor. Öte yandan, Avrupa Birliği ve Rusya, müzakerelerde arabulucu rolü üstlenirken, Çin'in İran'la enerji anlaşmaları sürece ayrı bir boyut katıyor. Petrol piyasaları da anlaşma haberine duyarlı; İran'ın ihracatının artması küresel arzı canlandırabilir ve fiyatları aşağı çekebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ithalatının önemli bir kısmını İran ve Rusya'dan karşılıyor. ABD-İran arasında varılacak bir anlaşma, Türkiye'nin enerji maliyetlerini düşürebilir ve doğalgaz arzında çeşitlilik sağlayabilir. Diplomatik olarak ise, Ankara'nın bölgede denge politikası izlediği İran'la ilişkileri daha öngörülebilir hale gelebilir. Ancak, ABD'nin yaptırımları kaldırması durumunda, Türk şirketlerinin İran'la ticaretinde hukuki risklerin azalması beklenebilir. Öte yandan, anlaşma sonrası Tahran'ın Suriye ve Irak'taki nüfuzunun artması, Türkiye'nin güvenlik endişelerini yeniden gündeme getirebilir. Bu nedenle Ankara, süreci yakından izlemekte ve olası senaryolara karşı hazırlıklarını sürdürmektedir.
