ABD ile İran arasında ikinci gününe giren karşılıklı saldırılar, bölgede zaten kırılgan olan ateşkesi daha da zayıflatıyor. Başkan Donald Trump, daha fazla saldırının geleceğini belirterek Tahran yönetimine müzakerelerde ilerleme kaydedilmemesi halinde “bedel ödeyecekleri” uyarısında bulundu. Son 48 saatte iki taraf da birbirlerine ait askeri ve stratejik noktalara yönelik saldırılar düzenledi. Özellikle İran'a ait Şiraz’daki bir hava üssü ile Basra Körfezi’ndeki deniz platformları hedef alındı. İran ise cevaben ABD'nin Irak ve Suriye'deki askeri varlıklarına füze ve insansız hava aracı saldırıları gerçekleştirdi. Olayların arka planında, İran'ın nükleer programına yönelik bir anlaşma zemini arayan taraflar arasında haftalardır süren dolaylı müzakereler bulunuyor.
Saldırıların arka planı ve tarafların pozisyonu
ABD yönetimi, İran'ın nükleer faaliyetlerini sınırlandırması ve bölgedeki vekil güçlerine verdiği desteği azaltması karşılığında ekonomik yaptırımların hafifletilmesini içeren kapsamlı bir anlaşma peşinde. Ancak Tahran yönetimi, ABD’nin bölgedeki askeri varlığına ve yaptırım rejimine karşılık vermeden müzakere masasına oturmayacağını sinyallerini veriyor. Trump'ın “ya anlaşma ya da bedel” söylemi, aslında bir süredir uygulanan maksimum baskı politikasının son aşaması olarak değerlendiriliyor. İran ise bu baskıya karşı koymak için geleneksel caydırma yöntemlerine başvuruyor: Deniz güvenliğini tehdit etmek, bölgedeki ABD üslerine yönelik dolaylı saldırılar düzenlemek ve nükleer çalışmalarını hızlandırmak. Son iki gündeki saldırılar, tarafların birbirlerinin kırmızı çizgilerini test ettiği bir sürecin parçası olarak görülüyor.
Bölgesel ve küresel boyut
ABD-İran gerginliğinin tırmanması, başta Basra Körfezi’ndeki enerji nakil hatları olmak üzere küresel petrol piyasalarında dalgalanmaya yol açtı. Brent petrolün varil fiyatı iki günde yüzde 7’nin üzerinde artış kaydetti. Bu durum, başta Avrupa olmak üzere enerji ithalatçısı ülkeler için ek bir maliyet baskısı anlamına geliyor. Diğer yandan Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar gibi Körfez ülkeleri, tırmanan gerginlikten duydukları rahatsızlığı dile getirirken doğrudan bir taraf olmak istemiyor. Irak ise hem ABD askerlerine ev sahipliği yapması hem de İran ile derin bağları nedeniyle en kırılgan konumdaki ülke konumunda. Ateşkesin tamamen çökmesi halinde bölgesel bir savaşın fitilinin ateşlenebileceği endişesi uluslararası toplumda giderek artıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran çatışmasının doğrudan Türkiye sınırına dayanmamasına rağmen, bölgesel istikrarsızlık Ankara’yı çeşitli yönlerden etkiliyor. Öncelikle, Irak ve Suriye'deki ABD varlığına yönelik saldırılar, Türkiye'nin terörle mücadele operasyonlarını olumsuz etkileyebilir. İkinci olarak, artan petrol fiyatları Türkiye'nin cari açığına ve enflasyonuna ek yük bindiriyor. Ayrıca Ankara, hem ABD hem de İran'ı idare etmek zorunda olduğu hassas bir dengede politika izliyor. Bu kriz, Türkiye'nin diplomatik girişimlerini ve arabuluculuk rolünü ön plana çıkarabilir, ancak doğrudan bir çatışma halinde Ankara'nın tercih yapmak zorunda kalması riskini de beraberinde getiriyor.
