ABD ordusu, İran'a ait bir insansız hava aracının (İHA) Cumartesi günü Hürmüz Boğazı'nda bir ticari gemiye saldırdığı iddiasının ardından, bölgedeki askeri varlığını artırarak ikinci gece üst üste hava saldırıları düzenledi. Pentagon yetkilileri, operasyonların İran'ın deniz güvenliğine yönelik tehditlerine karşılık olarak planlandığını ve doğrudan İran topraklarındaki askeri hedefleri vurduğunu açıkladı.
Gelişmenin arka planı
Saldırılar, İran destekli Husilerin Kızıldeniz'de ticari gemilere yönelik artan saldırılarının ardından geldi. Cumartesi günü Hürmüz Boğazı'nda bir kimyasal tankere İHA saldırısı düzenlendiği bildirildi. Geminin Marshall Adaları bayrağı taşıdığı ve saldırıda can kaybı yaşanmadığı ancak gövdede hasar oluştuğu kaydedildi. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), saldırının İran yapımı bir İHA ile gerçekleştirildiğini duyurdu.
ABD Başkanı Joe Biden, ulusal güvenlik ekibiyle yaptığı toplantının ardından İran'a karşı 'orantılı ve hedefli' bir askeri yanıt talimatı verdi. İlk gece hava saldırıları Pazar günü başladı ve İran'ın doğu bölgelerindeki İHA üsleri ve radar tesisleri vuruldu. İkinci gece saldırıları ise İran Devrim Muhafızları'na ait kıyı savunma sistemlerini hedef aldı. İran yönetimi, saldırılarda sivil kayıp olmadığını ancak bazı askeri tesislerin hasar gördüğünü doğruladı.
Bölgesel ve küresel boyut
Hürmüz Boğazı, dünya petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği kritik bir su yolu. Bölgede yaşanan her gerilim, küresel enerji piyasalarında ani fiyat dalgalanmalarına neden oluyor. Petrol fiyatları son iki işlem gününde yüzde 5'in üzerinde yükselerek varil başına 85 doların üzerine çıktı. Uzmanlar, çatışmanın tırmanması halinde petrol arzında kesinti riskinin arttığına dikkat çekiyor.
İran yönetimi, saldırılara misilleme yapacağını duyurdu. İran Dışişleri Bakanlığı, 'uluslararası sularda meşru müdafaa hakkını kullanacağını' belirtti. ABD ise bölgeye ek savaş uçağı ve donanma gemisi gönderdi. İngiltere ve Fransa, ABD'nin eylemlerine destek açıklaması yaparken, Rusya ve Çin taraflara itidal çağrısında bulundu. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, acil toplantı kararı aldı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Hürmüz Boğazı'ndaki gerilimi yakından takip ediyor. Enerji ihtiyacının büyük kısmını ithal eden Türkiye için petrol fiyatlarındaki artış, cari açık ve enflasyon üzerinde baskı yaratabilir. Ayrıca Türkiye, İran ile sınır komşusu olarak istikrarlı bir Irak ve Suriye politikası izlerken, İran'la doğrudan bir çatışma riskinden kaçınmak ister. ABD-İran gerginliğinin Türkiye'nin güney sınırlarındaki istikrara olumsuz yansıması olasıdır. Ankara, diyalog ve diplomasi çağrılarını yinelerken, olası bir bölgesel istikrarsızlığa karşı tedbirli olmayı sürdürecektir.
