ABD, önümüzdeki hafta Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu (IAEA) Yönetim Kurulu toplantısında İran'ı kınayan bir karar taslağı hazırlıyor. Diplomatik kaynakların Cuma günü yaptığı açıklamaya göre, bu adım ABD ile İran arasındaki geniş çaplı müzakereleri karmaşık hale getirebilir. Viyana ve Paris merkezli görüşmelerde, ABD'nin İran'ın nükleer programına ilişkin endişelerini dile getireceği ve uluslararası toplumu Tahran'a karşı daha sert bir tutum almaya çağıracağı belirtiliyor.
Gelişmenin arka planı
IAEA Yönetim Kurulu, 7-11 Haziran tarihleri arasında Viyana'da toplanacak. Toplantıda, İran'ın nükleer faaliyetlerine ilişkin son raporlar ele alınacak. ABD'nin hazırladığı taslak karar, İran'ın uranyum zenginleştirme programını ve IAEA denetçilerine tam erişim izni vermemesini kınıyor. Taslakta ayrıca, İran'ın nükleer silah geliştirme potansiyeline dikkat çekiliyor ve Tahran'ın uluslararası yükümlülüklerine uyması talep ediliyor.
ABD'nin bu hamlesi, İran ile nükleer anlaşma (Kapsamlı Ortak Eylem Planı – KOEP) konusunda devam eden müzakerelerin ortasında geliyor. Müzakereler, ABD'nin eski Başkan Donald Trump döneminde anlaşmadan çekilmesinin ardından yeniden canlandırılmaya çalışılıyor. Ancak Tahran, ABD'nin anlaşmaya geri dönmesi için öncelikle tüm yaptırımların kaldırılmasını şart koşuyor.
Bölgesel veya küresel boyut
IAEA'da alınacak olası bir kınama kararı, İran ile uluslararası toplum arasındaki gerilimi daha da tırmandırabilir. İran, daha önce benzer kararlara tepki olarak uranyum zenginleştirme seviyesini artırmış ve IAEA denetimlerini kısıtlamıştı. Bu durum, Ortadoğu'da istikrarsızlığı derinleştirebilir ve bölgesel güçler arasında endişeye yol açabilir.
Öte yandan, Avrupa Birliği ve diğer büyük güçler, diplomatik çözüm arayışlarını sürdürüyor. Fransa, Almanya ve İngiltere, İran'a yönelik dengeli bir yaklaşım benimsemeye çalışırken, ABD'nin sert tutumu Avrupalı müttefikleri rahatsız edebilir. Uzmanlar, bu kararın Tahran'daki sertlik yanlılarını güçlendirebileceği ve müzakere masasını zorlaştırabileceği uyarısında bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ile enerji ve ticaret alanında yakın ilişkilere sahip. IAEA'daki olası bir kınama kararı, Türkiye'nin İran'a yönelik politikasını doğrudan etkileyebilir. Türkiye, ABD yaptırımlarını delmemek adına dikkatli bir denge politikası izlerken, bu karar Ankara'nın Tahran ile ilişkilerini olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, İran'daki olası bir kriz, Türkiye'nin enerji arz güvenliğini ve sınır güvenliğini tehdit edebilir. Türkiye, diplomatik yollarla gerilimin düşürülmesini savunuyor ve bölgesel istikrarın korunması için arabuluculuk rolü üstlenebilir.
