ABD, İran'ın kıyı savunma sistemlerine ve füze rampalarına yönelik yeni bir hava saldırısı dalgası başlatırken, Tahran yönetimi Hürmüz Boğazı'nı kapatma tehdidini yineledi. Reuters'ın haberine göre, Enas Alashray ve Tala Ramadan'ın aktardığı bilgilerde, ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) Çarşamba günü İran'ın stratejik kıyı bölgelerinde konuşlu üç adet kıyı savunma sistemi ve iki mobil füze rampasını hedef aldı. Bu saldırılar, ABD'nin İran limanlarına yönelik deniz ablukasını yeniden uygulamaya koymasının hemen ardından gerçekleşti.
Gelişmenin arka planı
ABD Başkanı Donald Trump yönetimi, İran'ın nükleer programına ve bölgesel milis gruplarına verdiği desteğe karşı baskıyı artırıyor. Geçen hafta ABD Hazine Bakanlığı, İran'ın petrol ihracatını hedef alan geniş çaplı yaptırımlar duyurmuş, ardından da ABD Donanması Basra Körfezi'ndaki varlığını takviye etmişti. ABD'nin yeniden uygulamaya koyduğu deniz ablukası, İran'ın limanlarına giren ve çıkan tüm ticari gemilerin aranmasını öngörüyor. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Nasır Kenani, ablukayı "uluslararası hukukun ihlali" olarak nitelendirdi ve misilleme hakkını saklı tuttu.
İran Devrim Muhafızları Ordusu Komutanı Tümgeneral Hüseyin Selami, yaptığı açıklamada, "Eğer gemilerimize dokunulursa, Hürmüz Boğazı'nı tamamen kapatırız" dedi. Selami, İran'ın kıyı savunma sistemlerinin ve mayın döşeme kapasitesinin boğazı kontrol etmeye yeterli olduğunu belirtti. Dünya petrol arzının yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği Hürmüz Boğazı'nın kapatılması, küresel enerji piyasalarında şok dalgası yaratabilir. Brent petrol fiyatları, haberin ardından yüzde 3'ün üzerinde yükselerek varil başına 82 doları aştı.
Bölgesel ve küresel boyut
ABD Savunma Bakanlığı (Pentagon) yetkilileri, hava saldırılarının sadece kıyı savunma sistemlerine odaklandığını ve sivil kayıpların yaşanmadığını açıkladı. Bununla birlikte, İran devlet televizyonu, saldırılarda iki askerin hayatını kaybettiğini iddia etti. Bağımsız kaynaklardan bu iddia doğrulanamadı.
Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, artan tırmandırmayı görüşmek üzere acil toplantıya çağrıldı. Rusya ve Çin, ABD'yi "provokasyon" yapmakla suçlarken, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ABD müttefiki Körfez ülkeleri, gerilimin düşürülmesi çağrısı yaptı. Suudi Dışişleri Bakanı Faysal bin Ferhan, "Bölgenin savaşa ihtiyacı yok" dedi.
İsrail ise İran'ın Hizbullah ve Husilere silah sevkiyatını engelleme gerekçesiyle ABD'nin adımlarını desteklediğini açıkladı. Ancak İsrail'in kuzey sınırında Hizbullah ile çatışmalar yoğunlaşmış durumda. İran destekli Husiler, Kızıldeniz'de ticari gemilere yönelik saldırılarını sürdürüyor. Bölgesel bir savaş senaryosu, tüm Ortadoğu'yu istikrarsızlaştırabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ile komşu bir NATO üyesi olarak gerilimin iki yönlü etkisi altında kalacaktır. Bir yandan Hürmüz Boğazı'nın kapatılması, Türkiye'nin enerji ithalatının önemli bir kısmının geçtiği bu su yolunu tehdit ederken, diğer yandan Ortadoğu'da büyük çaplı bir çatışma Türkiye'nin güney sınırlarına sığınmacı akışını artırabilir. Türkiye, uzun süredir İran'ın nükleer programına diplomatik çözüm bulunmasını savunmakla birlikte, ABD'nin yaptırım politikalarına tam olarak katılmamış ve ikili ticari ilişkilerini sürdürmüştür. Bu yeni gelişme, Türkiye'yi enerji arz güvenliği, komşusu İran ile ticaret ve NATO içindeki konumu arasında hassas bir denge kurmaya zorlayabilir. Ayrıca, Ankara'nın enerji bağımlılığını azaltma ve alternatif koridorlar geliştirme çabalarına hız vermesi beklenebilir.
