ABD Başkan Yardımcısı J.D. Vance’in İran ile yeni bir müzakere turu için İsviçre’ye gitmesi planı Beyaz Saray tarafından Perşembe günü ertelendi. Beyaz Saray’dan yapılan açıklamada, teknik görüşmelerin takviminin henüz kesinleşmediği, ABD heyetinin ise yola çıkmaya hazır olduğu belirtildi. Görüşmelerin neden ertelendiği konusunda ayrıntılı bilgi verilmezken, İran tarafından henüz resmî bir açıklama gelmedi.
Müzakere sürecinin arka planı
ABD ve İran arasındaki dolaylı müzakereler, Nisan ayının ortasında Umman’ın başkenti Maskat’ta başlamıştı. İlk tur görüşmelerin ardından taraflar, nükleer program ve yaptırımlar konusunda ilerleme kaydedildiğini duyurmuş, ikinci tur için İsviçre’nin arabuluculuğunda bir araya gelme kararı alınmıştı. Ancak son haftalarda ABD’nin İran’a yönelik yeni yaptırım kararları ve İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini hızlandırdığı yönündeki raporlar, süreci yeniden tıkamış görünüyor.
Vance’in İsviçre’ye gitmesi, Başkan Donald Trump’ın ikinci döneminde İran’a yönelik “maksimum baskı” politikasının ardından diplomatik kanalların yeniden açılması açısından kritik önem taşıyordu. Trump yönetimi, önceki dönemde nükleer anlaşmadan çekilmiş ve İran’a ağır yaptırımlar uygulamıştı. Ancak son aylarda, özellikle Rusya ve Çin’in arabuluculuk girişimleri, Washington’u yeniden müzakere masasına itti.
Bölgesel ve küresel boyut
ABD-İran gerginliği, tüm Ortadoğu’yu etkileyen bir kırılma hattı oluşturuyor. İran’ın nükleer programı, İsrail’in güvenlik endişelerini artırırken, Suudi Arabistan ve BAE gibi Körfez ülkeleri de bölgedeki istikrarın bozulmasından kaygı duyuyor. Öte yandan, İran’ın nükleer anlaşma çerçevesinde yaptırımların hafifletilmesi talebi, ABD’nin İran’ın bölgesel nüfuzunu sınırlama çabasıyla çelişiyor.
Avrupa Birliği ve Birleşmiş Milletler, tarafları diyalog çağrısı yaparken, bu görüşmelerin ertelenmesi uluslararası toplumda hayal kırıklığı yarattı. Analistler, ertelemenin ABD iç siyasetindeki gelişmelerden ya da İran’ın yeni koşullar öne sürmesinden kaynaklanabileceğini belirtiyor. Ayrıca, İran’ın Rusya’ya insansız hava aracı tedariki ve Ukrayna savaşındaki rolü de Batı ile Tahran arasındaki güveni zedeliyor. Bu nedenle, Vance’in ziyareti ertelenmiş olsa da, diplomatik temasların sürdüğü ve tarafların anlaşma zemini aradığı ifade ediliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ve ABD arasındaki gerilimlerde dengeli bir politika izlemeye çalışıyor. ABD-İran görüşmelerinin ertelenmesi, Türkiye’nin enerji ticareti ve komşuluk ilişkileri açısından belirsizlik yaratıyor. İran’a yönelik yaptırımların sürmesi, Türkiye’nin doğalgaz ve petrol ithalatında alternatif kaynak arayışını hızlandırabilir. Öte yandan, İran’la sınır güvenliği ve PKK/PYD tehdidi konusunda iş birliği yapan Ankara, görüşmelerin başarısız olması durumunda bölgede istikrarsızlığın artmasından endişe ediyor. Türkiye, hem ABD hem İran’la diyalog kanallarını açık tutarak, müzakerelerin seyrine göre kendi çıkarlarını korumaya odaklanacak.
