ABD ile İran arasında Cuma günü yapılması planlanan barış görüşmeleri, İsrail'in Lübnan'daki askeri operasyonlarını yoğunlaştırması nedeniyle süresiz olarak ertelendi. Beyaz Saray'dan yapılan açıklamada, İsrail'in Hizbullah hedeflerine yönelik hava saldırılarının diplomatik takvimi olumsuz etkilediği ve görüşmelerin güvenli bir ortamda gerçekleştirilmesinin mümkün olmadığı belirtildi. İranlı yetkililer ertelemeyi doğrularken, Tahran'ın müzakere masasına dönmek için uygun koşulların oluşmasını beklediği ifade edildi.
Gelişmenin arka planı
ABD ve İran arasında son haftalarda dolaylı yollardan ilerletilen müzakereler, başta nükleer anlaşma ve bölgesel güvenlik konuları olmak üzere bir dizi kritik başlığı kapsıyordu. Ancak İsrail'in Lübnan'da Hizbullah'a ait olduğu belirtilen askeri altyapıyı hedef alan saldırıları, bölgedeki tansiyonu yeniden yükseltti. Lübnan hükümeti, saldırılarda en az 15 sivilin hayatını kaybettiğini, onlarca kişinin yaralandığını duyurdu. İsrail ise operasyonların meşru müdafaa kapsamında olduğunu ve Hizbullah'ın sınıra yakın bölgelerde konuşlanmasına karşılık verildiğini savunuyor.
Uzmanlar, ABD-İran görüşmelerinin ertelenmesinin bir anlamda İsrail'in bölgesel stratejisiyle örtüştüğünü, çünkü İsrail'in İran'ın nükleer programına yönelik diplomatik bir çözümden ziyade askeri seçenekleri tercih ettiğini belirtiyor. Öte yandan Tahran yönetimi, İsrail'in Lübnan'daki varlığına müdahil olmadığını ancak müzakerelerin gölgesinde böyle bir saldırının kabul edilemez olduğunu vurguluyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Lübnan'daki çatışmaların tırmanması, sadece ABD-İran ilişkilerini değil, aynı zamanda Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkelerinin de güvenlik hesaplarını etkiliyor. Bölge ülkeleri, İsrail'in İran'a yönelik olası bir askeri hamlesinin öncesinde Lübnan'ı istikrarsızlaştırdığı endişesini taşıyor. Avrupa Birliği, taraflara itidal çağrısı yaparken, Birleşmiş Milletler Lübnan'daki geçici gücünün (UNIFIL) takviye edilmesini gündeme getirdi.
ABD Dışişleri Bakanlığı, erteleme kararının geçici olduğunu ve uygun koşullar oluştuğunda görüşmelerin yeniden başlatılacağını duyurdu. Ancak analistler, İsrail'in askeri operasyonlarının devam etmesi durumunda diplomatik sürecin aylarca askıda kalabileceği uyarısında bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran'la komşu ve Lübnan'la tarihsel bağları olan bir ülke olarak bu gelişmelerden doğrudan etkileniyor. ABD-İran görüşmelerinin ertelenmesi, Türkiye'nin Ortadoğu'da denge politikasını zorlaştırabilir. Ankara, bir yandan İran'la enerji ve ticaret ilişkilerini sürdürürken, diğer yandan NATO müttefiki olarak İsrail'in güvenlik endişelerini anlayışla karşılıyor. Ancak Lübnan'daki çatışmaların Türkiye'nin sınır güvenliğine doğrudan etkisi olmasa da, bölgesel istikrarsızlık Türkiye'ye yönelik mülteci akışını artırabilir ve enerji koridorlarını tehdit edebilir. Bu nedenle Türkiye, hem İran hem de ABD ile diyalog kanallarını açık tutarak arabulucu rolünü güçlendirmeye çalışacaktır.
