ABD ile İran arasında Ortadoğu'da yeniden alevlenen gerilim, küresel enerji piyasaları, deniz taşımacılığı ve havayolu sektöründe ciddi aksaklıklara yol açıyor. Hürmüz Boğazı'nda karşılıklı askeri hamleler ve hava saldırılarıyla tırmanan kriz, petrol fiyatlarını yukarı çekerken, gıda ve hava yolu taşımacılığında da maliyet artışlarına neden oluyor. Uzmanlar, bu durumun uzun süreli olabileceği konusunda uyarıyor.
Gelişmenin Arka Planı
ABD ile İran arasındaki çatışma, 2018'de Washington'un nükleer anlaşmadan tek taraflı çekilmesi ve ağır yaptırımlar uygulamasıyla başlayan gerginliğin yeni bir aşaması olarak değerlendiriliyor. Son dönemde Hürmüz Boğazı'nda İran'a ait sürat teknelerinin ABD savaş gemilerine yakın manevralar yapması, ardından ABD'nin İran yanlısı milislere yönelik hava saldırıları düzenlemesiyle tansiyon zirve yaptı. İran, boğazın kontrolünü elinde tuttuğu için misilleme olarak ticari gemilere müdahale edebileceği sinyali veriyor.
Hürmüz Boğazı, dünya petrol ticaretinin yaklaşık beşte birine ev sahipliği yapıyor. Buradan geçen tankerlerin güvenliği tehlikeye girdiğinde, petrol fiyatları doğrudan etkileniyor. Brent petrolün varil fiyatı, son bir haftada yüzde 8 artışla 85 doların üzerine çıktı. Ayrıca, doğal gaz taşımacılığı da risk altında; Katar'dan Asya ve Avrupa'ya LNG sevkiyatı için bu rota kritik öneme sahip.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu gerilim, yalnızca enerji piyasalarını değil, küresel tedarik zincirlerini de tehdit ediyor. Deniz ticareti, özellikle konteyner gemileri için daha uzun ve maliyetli rotalar zorunlu hale gelebilir. Süveyş Kanalı ve Hürmüz Boğazı alternatifi olmayan stratejik geçitlerdir; bu nedenle bir kapanma durumunda gemiler Ümit Burnu'nu dolaşmak zorunda kalır, bu da nakliye süresini ve maliyetini iki katına çıkarır.
Hava yolu sektörü de etkileniyor. İran ve Irak üzerinden geçen uçuş koridorları askıya alındı; havayolları, rotalarını değiştirerek daha uzun ve yakıt açısından maliyetli güzergahlar kullanıyor. Bu durum, bilet fiyatlarına zam olarak yansıyor. Ayrıca, bölge ülkelerinden İran'a yönelik olası yaptırımlar, gıda ve ilaç tedarikinde de sıkıntı yaratabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının büyük kısmını ithal eden bir ülke olarak bu krizden doğrudan etkileniyor. Petrol ve doğal gaz fiyatlarındaki artış, cari açığı büyütebilir ve enflasyonu körükleyebilir. Ayrıca, Türkiye'nin İran ile ticari ilişkileri ve doğal gaz anlaşmaları bulunuyor; olası bir ambargo veya gerginlik, bu ticareti sekteye uğratabilir. Jeopolitik olarak ise Türkiye, hem ABD ile müttefik hem de İran ile komşu olması nedeniyle dengeli bir politika izlemek zorunda. Bu kriz, Ankara'nın arabuluculuk rolünü yeniden öne çıkarabilir, ancak enerji maliyetleri ve bölgesel güvenlik riskleri nedeniyle ekonomik olarak olumsuz etkilenmesi kaçınılmaz görünüyor.
