ABD ile İran arasındaki gerilim, Perşembe günü erken saatlerde Washington'un İran'a yönelik yeni hava saldırıları düzenlemesiyle tırmandı. ABD'li yetkililere göre, Tahran yönetimi buna karşılık olarak Bahreyn, Katar, Kuveyt ve Ürdün'e füze fırlattı. Saldırılar, Ortadoğu'daki çatışmayı sona erdirmeyi amaçlayan kırılgan bir geçici ateşkes anlaşmasını tehdit ediyor. Bölgede tansiyonun daha da yükselmesinden endişe ediliyor.
Saldırıların arka planı ve tırmanan gerilim
ABD, İran'ın nükleer programına ve bölgedeki milis güçlerine yönelik bir dizi hedefi vurduğunu açıkladı. Saldırıların, İran destekli grupların son haftalarda ABD üslerine yönelik saldırılarına misilleme olduğu belirtiliyor. Pentagon yetkilileri, hava saldırılarının İran'ın askeri altyapısını zayıflatmayı hedeflediğini ifade etti. İran ise saldırıları kınayarak, ABD'nin bölgedeki varlığını hedef alan füze saldırılarıyla yanıt verdi. İran'ın fırlattığı füzelerin çoğunun hava savunma sistemleri tarafından durdurulduğu bildirilirken, bazılarının hedeflerine ulaştığı ve sivil kayıplara yol açtığı belirtiliyor. Bahreyn ve Kuveyt'te birkaç sivilin hafif yaralandığı, Ürdün'de ise bir askeri üssün hasar gördüğü aktarıldı.
Bu gelişmeler, İsrail ile Hamas arasındaki çatışmaların ardından sağlanan geçici ateşkesi doğrudan tehdit ediyor. Taraflar arasındaki dolaylı müzakerelerin halen devam ettiği bir dönemde, ABD-İran geriliminin tırmanması, ateşkesin çökmesine yol açabilir. Bölge ülkeleri, çatışmanın genişlemesinden endişe duyarken, uluslararası toplum da tarafları itidal çağrısında bulunuyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Jeopolitik riskler ve enerji piyasaları
ABD-İran çatışmasının Körfez ülkelerine sıçraması, küresel enerji piyasalarında da dalgalanmaya neden oldu. Petrol fiyatları, saldırı haberlerinin ardından yüzde 5'in üzerinde artış gösterdi. Hürmüz Boğazı'nın güvenliği yeniden tartışmaya açılırken, bölgedeki enerji arzına yönelik endişeler arttı. İran'ın saldırılarında ABD üslerinin yanı sıra Katar ve Bahreyn gibi doğalgaz zengini ülkeleri hedef alması, enerji fiyatlarının daha da yükselmesine yol açabilir. Ayrıca, Çin ve Hindistan gibi büyük enerji ithalatçıları, bu durumdan olumsuz etkilenme riskiyle karşı karşıya. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA), İran'ın nükleer faaliyetlerinin boyutuna ilişkin endişelerini yinelerken, ABD'nin saldırılarının İran'ı nükleer anlaşmadan tamamen çekilmeye itebileceği uyarısında bulunuyor.
Rusya ve Çin, ABD'yi provokasyonla suçlarken, Avrupa Birliği tarafları diyaloğa çağırdı. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin acil toplanması bekleniyor. NATO ise, ABD'nin müttefiki olarak bölgedeki varlığını artırma sinyali veriyor. Ancak Avrupalı müttefikler, tam ölçekli bir savaşın bölgeyi kaosa sürükleyeceği uyarısında bulunuyor. Diplomatik çabaların yetersiz kalması halinde, çatışmanın Lübnan, Suriye ve Yemen'deki vekil güçler aracılığıyla genişlemesi bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran arasındaki bu gerilim, Türkiye'nin güvenliğini ve dış politikasını yakından ilgilendiriyor. Türkiye, İran ile enerji ithalatı ve sınır güvenliği konularında doğrudan etkilenebilir. Çatışmanın Irak ve Suriye'ye sıçraması, Türkiye'nin sınır ötesi operasyonlarını ve PKK ile mücadelesini karmaşıklaştırabilir. Ayrıca, Türkiye'nin ev sahipliği yaptığı mülteci akını, yeni bir kriz dalgasıyla daha da artabilir. Türkiye, hem ABD hem de İran ile dengeli ilişkiler yürütmeye çalışırken, gerilim Ankara'yı zor bir pozisyonda bırakıyor.
