ABD ile İran arasında, Tahran’ın nükleer programını sınırlandırması karşılığında yaptırımların hafifletilmesini öngören geçici bir anlaşmaya varılmak üzere olduğu bildiriliyor. Görüşmelerin kritik aşamasında İran, yurtdışında dondurulmuş bulunan milyarlarca dolarlık varlıklarının serbest bırakılmasını talep ediyor. Ortadoğu’da tansiyonu düşürebilecek bu gelişme, bölgesel dengeleri de etkileyebilir.
Gelişmenin arka planı
Middle East Eye’ın haberine göre, ABD ve İranlı yetkililer arasında Umman ve Katar arabuluculuğunda yürütülen dolaylı müzakerelerde önemli ilerleme kaydedildi. Kaynaklar, geçici anlaşmanın İran’ın uranyum zenginleştirme seviyesini yüzde 60’ın altına çekmesini ve uluslararası denetimlere izin vermesini içereceğini belirtiyor. Buna karşılık Washington, Tahran’ın Güney Kore ve Irak gibi ülkelerde bloke olan yaklaşık 7 milyar dolarlık petrol gelirine erişimine izin vermeye hazırlanıyor. Anlaşma, 2015 tarihli Kapsamlı Ortak Eylem Planı’nın (KOEP) tamamen yeniden canlandırılmasından önce bir ara adım olarak görülüyor.
İran Dışişleri Bakanı Hüseyin Emirabdullahiyan, dondurulmuş fonların serbest bırakılmasının “insani ihtiyaçlar” için kullanılacağını açıkladı. Ancak Batılı istihbarat kaynakları, bu paranın büyük kısmının Devrim Muhafızları Ordusu’nun bölgesel faaliyetlerine aktarılabileceği uyarısında bulunuyor. ABD Başkanı Joe Biden yönetimi, İran’ın nükleer silah elde etmesini engellemek ve bölgedeki gerilimi azaltmak için anlaşmaya sıcak bakıyor. Cumhuriyetçiler ise Tahran’a taviz verilmesine karşı çıkıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Olası bir ABD-İran anlaşması, Ortadoğu’da özellikle Körfez ülkeleri ve İsrail’i yakından ilgilendiriyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), İran’ın nükleer programından endişe duymakla birlikte, bölgesel istikrar için diplomatik çözümü destekliyor. Tel Aviv yönetimi ise İran’ın elde edeceği mali kaynakların Hamas, Hizbullah ve Yemen’deki Husilere aktarılmasından korkuyor. Rusya ve Çin, İran’a yönelik yaptırımların hafifletilmesini memnuniyetle karşılarken, Avrupa Birliği müzakereleri “olumlu ama ihtiyatlı” bir dille değerlendiriyor. Anlaşmanın imzalanması halinde küresel petrol piyasalarında arz fazlası beklentisiyle fiyatların düşmesi bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ile enerji ve ticaret bağlantıları nedeniyle bu gelişmeyi yakından izliyor. Dondurulmuş fonların serbest bırakılması, İran’ın ithalat kapasitesini artırarak Türkiye-İran ticaret hacmine olumlu yansıyabilir. Ancak ABD yaptırımlarının tamamen kalkmaması halinde, Türk bankaları ve şirketleri hâlâ risk altında olacak. Ayrıca, İran’ın bölgesel nüfuzunun artması, Suriye ve Irak’ta Ankara’nın çıkarlarıyla çelişebilir. Türkiye’nin, anlaşma sürecinde denge politikasını koruması ve enerji tedarik güvenliği için İran’ı tamamen yalnızlaştırmamaya özen göstermesi bekleniyor.
