ABD yönetimi, İran'ın yurtdışında dondurulmuş olan milyarlarca dolarlık fonlarına erişebilmesi için önce nükleer programı veya bölgesel faaliyetleri konusunda somut adımlar atması gerektiğini duyurdu. Beyaz Saray'dan yapılan açıklamada, dondurulmuş fonların serbest bırakılmasının İran'ın taahhütlerini yerine getirmesine bağlı olduğu vurgulanırken, bu adımların niteliği konusunda henüz bir detay paylaşılmadı. Açıklama, İran ile ABD arasında nükleer anlaşma müzakerelerinin yeniden başlamasına yönelik beklentilerin arttığı bir dönemde geldi.
Dondurulmuş Fonlar ve Nükleer Anlaşma Gerilimi
İran'ın yurtdışında dondurulmuş varlıklarının 100 milyar doları aştığı tahmin ediliyor. Bu fonların büyük kısmı, Çin, Hindistan ve bazı Avrupa ülkelerindeki bankalarda bloke edilmiş durumda. ABD'nin 2018'de nükleer anlaşmadan tek taraflı olarak çekilmesi ve İran'a yönelik yaptırımları yeniden uygulamaya koymasıyla birlikte, bu fonların serbest bırakılması için İranlı yetkililer uzun süredir diplomatik girişimlerde bulunuyor.
Beyaz Saray Sözcüsü, İran'ın nükleer faaliyetlerini durdurması veya hassas teknolojilere erişiminin kısıtlanması gibi adımlar atmadığı sürece fonların serbest bırakılmayacağını ifade etti. Bu açıklama, İran'ın bölgesel milisler aracılığıyla Yemen, Suriye ve Lübnan'da yürüttüğü faaliyetlere de bir gönderme olarak yorumlandı. İran Dışişleri Bakanlığı ise fonların hiçbir ön koşul olmaksızın serbest bırakılması gerektiğini savunuyor ve ABD'nin taleplerini “ekonomik terörizm” olarak nitelendiriyor.
Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın (IAEA) son raporları, İran'ın uranyum zenginleştirme seviyesini yüzde 60'a yükselttiğini ve nükleer silah üretimine yaklaştığını ortaya koyuyor. Bu durum, Batılı devletleri endişelendirirken, ABD'nin fonları siyasi bir koz olarak kullanmasına zemin hazırlıyor.
Bölgesel ve Küresel Yansımalar
ABD-İran arasındaki bu gerilim, sadece iki ülkeyi değil, tüm Ortadoğu'yu etkiliyor. İran'ın dondurulmuş fonlara erişememesi, ekonomik krizini derinleştirirken, iç siyasette sert söylemlerin artmasına neden oluyor. Özellikle genç nüfus ve işsizlik oranlarının yüksek olduğu İran'da, ekonomik baskının toplumsal huzursuzluğa yol açabileceği belirtiliyor.
Öte yandan, Körfez ülkeleri ve İsrail, ABD'nin İran'a karşı sert duruşunu destekliyor. İsrail Başbakanı, nükleer İran tehlikesine karşı uluslararası toplumu harekete geçmeye çağırırken, Suudi Arabistan da İran'ın balistik füze programına yönelik endişelerini dile getiriyor. Bölgedeki enerji piyasaları ise olası bir krize karşı tedirgin; İran'ın Ham petrol ihracatı zaten yaptırımlar nedeniyle sınırlanmış durumda.
Avrupa Birliği, ABD ile İran arasında arabuluculuk rolü üstlenmeye çalışıyor. Ancak ABD'nin bugünkü açıklaması, diplomatik çözümün henüz ufukta görünmediğine işaret ediyor. İran'ın nükleer programı ve bölgesel politikaları konusunda somut adımlar atması durumunda, dondurulmuş fonların kademeli olarak serbest bırakılması gündeme gelebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ile hem komşuluk hem de enerji bağımlılığı ilişkisi içinde. Bu gelişme, Türkiye'nin enerji tedarikinde İran'a bağımlılığını ve bölgesel istikrarı doğrudan etkiliyor. ABD yaptırımlarının devam etmesi, Türkiye'nin İran ile ticaretini ve doğalgaz alımını zorlaştırabilir. Ayrıca, İran'daki olası bir ekonomik kriz, Türkiye'ye sığınmacı akışını artırabilir. Türkiye, ABD ve İran arasında denge politikası izlerken, dondurulmuş fonlar konusunda her iki tarafı da ikna etmeye çalışıyor. Bu dosya, Türk dış politikasının manevra alanını daraltmakla birlikte, enerji güvenliği ve sınır güvenliği açısından kritik önem taşıyor.
