ABD ve İran yönetimleri, nükleer program ve bölgesel gerilimlerin azaltılması konularını ele almak üzere Katar'ın başkenti Doha'da dolaylı görüşmeler gerçekleştirecek. İran devlet medyasının haberine göre, görüşmeler önümüzdeki hafta başlayacak ve taraflar arasında doğrudan bir temas olmaksızın arabulucular vasıtasıyla yürütülecek. ABD Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada, "İran'ın nükleer faaliyetleri ve bölgedeki istikrarı tehdit eden eylemleri konusunda endişelerimizi dile getireceğiz" denildi.
Görüşmelerin Arka Planı ve Tarafların Pozisyonları
ABD ve İran arasındaki dolaylı görüşmeler, 2015 yılında imzalanan ve 2018'de ABD'nin tek taraflı olarak çekildiği Kapsamlı Ortak Eylem Planı'nın (JCPOA) yeniden canlandırılması çabalarının bir parçası olarak görülüyor. Viyana'da sürdürülen müzakerelerde tıkanma yaşanması üzerine Katar, arabuluculuk teklifinde bulunmuş ve tarafların prensipte anlaştığı belirtilmişti. İran tarafı, öncelikle ABD'nin uyguladığı ekonomik yaptırımların kaldırılmasını ve uranyum zenginleştirme faaliyetlerine yönelik kısıtlamaların hafifletilmesini talep ediyor. ABD ise İran'ın nükleer programının barışçıl olduğuna dair güvence ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) denetimlerine tam uyum sağlanmasını şart koşuyor. Görüşmelerin ayrıca, İran'ın Yemen'deki Husilere askeri desteği ve bölgedeki diğer vekil güçlerle ilişkilerini de kapsaması bekleniyor.
Bölgesel ve Küresel Etkiler
Doha görüşmeleri, sadece nükleer anlaşma açısından değil, aynı zamanda Ortadoğu'daki jeopolitik dengeler açısından da kritik önem taşıyor. İran ve Suudi Arabistan arasında Çin arabuluculuğunda sağlanan normalleşme adımları, bölgedeki gerilimi azaltma potansiyeli taşırken, ABD-İran ilişkilerindeki herhangi bir ilerleme, Körfez ülkelerinin güvenlik algılarını da doğrudan etkileyecek. Öte yandan, İsrail ve bazı Körfez ülkeleri, İran'la varılacak herhangi bir anlaşmanın İran'ın füze programı ve bölgesel müdahalelerini sınırlandırmasını talep ediyor. Avrupa Birliği ise diplomatik süreci desteklemekle birlikte, İran'ın insan hakları ihlalleri ve Rusya'ya insansız hava aracı tedariki gibi konularda endişelerini dile getiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, ABD-İran görüşmelerini yakından takip ediyor. İran'la gelişmiş ekonomik ve enerji ilişkileri bulunan Türkiye, yaptırımların hafiflemesi durumunda ticaret hacminin artmasını bekleyebilir. Ayrıca, İran'ın bölgesel politikalarındaki yumuşama, Suriye ve Irak'taki Türkiye'nin güvenlik çıkarlarını doğrudan etkileyebilir. Ancak, ABD-İran anlaşmazlığının devam etmesi halinde Türkiye, enerji arz güvenliği ve sınır güvenliği konularında risklerle karşı karşıya kalabilir. Ankara, hem ABD hem de İran'la diyaloğunu sürdürerek dengeli bir politika izlemeye çalışıyor.
