WASHINGTON/DÜBA/ ZÜRİH, 19 Haziran - İsviçre, ABD'li müzakereciler ile İranlı diplomatlar arasında Orta Doğu'daki çatışmayı sona erdirmek için yapılması planlanan barış görüşmelerinin Cuma günü gerçekleşmeyeceğini duyurdu. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance'in Zürih'e yapmayı planladığı seyahat de iptal edilince, kalıcı bir ateşkese varılıp varılamayacağına dair belirsizlik arttı. Taraflar arasında haftalardır süren yoğun diplomasi trafiğine rağmen, görüşmelerin ertelenmesi uluslararası toplumda hayal kırıklığı yarattı. İsviçre Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada, ertelemenin teknik nedenlerden kaynaklandığı belirtilirken, yeni bir tarih üzerinde çalışıldığı ifade edildi.
Görüşmelerin arka planı
ABD ile İran arasındaki dolaylı müzakereler, aylardır Umman ve İsviçre'nin ev sahipliğinde devam ediyordu. Taraflar, İran'ın nükleer programı, bölgedeki vekil güçlerin faaliyetleri ve Orta Doğu'da kalıcı bir istikrar sağlanması gibi bir dizi karmaşık konuyu masaya yatırmıştı. Son haftalarda, özellikle İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerine ilişkin kısıtlamalar ve ABD'nin yaptırımlarının hafifletilmesi konularında ilerleme kaydedildiği yönünde sinyaller gelmişti. Ancak, İran'ın İsrail'e yönelik tehditleri ve bölgedeki milis gruplara verdiği desteğin boyutu, ABD yönetiminin endişelerini artırıyordu. Başkan Yardımcısı Vance'in Zürih'e giderek müzakerelere doğrudan katılması, sürece ivme kazandırmak ve son aşamadaki pürüzleri gidermek amacı taşıyordu. Vance'in seyahatinin iptali, Washington'un bu aşamada müzakerelerden umudunu kestiği ya da İran'ın taleplerini kabul edilemez bulduğu şeklinde yorumlandı.
Bölgesel yansımalar ve küresel boyut
Görüşmelerin ertelenmesi, Orta Doğu'da zaten kırılgan olan dengeleri daha da sarsabilir. Bölgede son aylarda İsrail ile İran destekli gruplar arasında artan çatışmalar, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkeleri endişelendiriyor. Bu ülkeler, barış görüşmelerinin başarısız olması halinde bölgesel bir savaşın çıkabileceği uyarısında bulunuyor. Öte yandan, Çin ve Rusya da süreci yakından takip ediyor. Moskova, İran'a askeri ve siyasi destek verirken, Pekin ise enerji güvenliği ve ticari çıkarları nedeniyle istikrarlı bir Orta Doğu arzu ediyor. ABD'nin müttefikleri olan Avrupa ülkeleri, diplomasinin sürmesi gerektiğini vurgularken, İran'a yönelik yeni yaptırımların masaya yatırılmasını da gündemde tutuyor. Eğer müzakereler tamamen durursa, İran'ın nükleer faaliyetlerini daha da hızlandırması ve bölgedeki vekil güçler aracılığıyla ABD ve müttefiklerine karşı saldırılarını artırması bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, bu gelişmeden doğrudan etkilenecek ülkelerin başında geliyor. Uzun yıllardır İran ile sınır güvenliği, enerji işbirliği ve bölgesel krizlerde diyalog sürdüren Ankara, ABD-İran arasında olası bir çatışmadan kaçınılmasını istiyor. Görüşmelerin ertelenmesi, Türkiye'nin güney sınırında istikrarsızlık riskini artırıyor. Ayrıca, Tahran yönetimiyle enerji ve ticaret bağları olan Türkiye, olası yeni yaptırımlardan ekonomik olarak zarar görebilir. Türk diplomasisi, hem ABD hem de İran ile iletişimini sıkı tutarak gerilimin tırmanmasını engellemeye ve bölgede arabuluculuk yapmaya çalışacaktır. Bu kriz, Türkiye'nin bölgesel istikrar için kritik bir aktör olduğunu bir kez daha göstermektedir.
