Washington ve Tahran arasında yıllardır süren gerginliğin ardından, ABD ile İran'ın savaşı sona erdirecek bir barış anlaşmasına çok yaklaştığı bildirildi. Üç bölgesel yetkilinin Cuma günü Associated Press'e verdiği bilgiye göre, müzakereler kritik bir aşamaya geldi. Üst düzey bir ABD'li yetkili, geçici anlaşmanın İran'daki nükleer malzemenin sökülüp imha edilmesine yönelik maddeler içerdiğini doğruladı. France 24'ün muhabiri Douglas Herbert'in aktardığına göre, anlaşma metni üzerinde büyük ölçüde mutabakat sağlandı. Ancak, anlaşmanın nihai şekli ve uygulama takvimi henüz netlik kazanmadı. Bu gelişme, iki ülke arasında 1979 İslam Devrimi'nden bu yana devam eden düşmanlığın sona ermesi yolunda tarihi bir adım olarak değerlendiriliyor.
Gelişmenin arka planı
ABD ve İran arasındaki çatışma, özellikle 2018'de Donald Trump'ın JCPOA olarak bilinen nükleer anlaşmadan çekilmesi ve 'maksimum baskı' politikasını başlatmasıyla tırmanmıştı. Joe Biden yönetimi, göreve geldikten sonra diplomasiye dönüş sinyali vermiş, ancak müzakereler uzun süre kesintiye uğramıştı. Son aylarda Umman ve Katar gibi bölgesel aktörlerin arabuluculuğunda yürütülen gizli görüşmeler, tarafları büyük bir uzlaşmaya taşıdı. Geçici anlaşmanın, İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini sınırlaması ve uluslararası denetimlere izin vermesi bekleniyor. Buna karşılık, ABD'nin İran'a yönelik bazı yaptırımları kaldırması ve İran'ın dondurulmuş varlıklarını serbest bırakması öngörülüyor. Anlaşmanın imzalanması halinde, Orta Doğu'da yeni bir siyasi denge kurulabileceği ifade ediliyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu anlaşma, yalnızca Washington ile Tahran arasındaki ilişkileri değil, tüm Orta Doğu'daki güç dengelerini etkileyecek nitelikte. İsrail ve Suudi Arabistan gibi ABD müttefikleri, İran'ın nükleer programına karşı uzun süredir endişe duyuyor. Anlaşmanın bu ülkelerin güvenlik algılarını ne ölçüde dönüştüreceği merak konusu. Öte yandan, İran'ın izolasyonunun sona ermesi, bölgedeki vekalet savaşlarını ve Yemen, Suriye gibi krizleri de etkileyebilir. Rusya ve Çin'in İran'la yakın ilişkileri göz önüne alındığında, anlaşma küresel jeopolitikte de yeni bir sayfa açabilir. Uzmanlar, ABD'nin İran'la anlaşmasının, Washington'un Asya-Pasifik'te Çin'e karşı yoğunlaşmasını kolaylaştırabileceğini belirtiyor. Ancak, anlaşmanın uygulanması ve kalıcılığı konusunda şüpheler de mevcut. İran'daki muhafazakârların ve ABD'deki şahinlerin anlaşmayı baltalamak için çaba gösterebileceği tahmin ediliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran barış anlaşması, Türkiye'nin güney sınırındaki istikrar açısından kritik önem taşıyor. Anlaşma, İran'ın bölgesel nüfuzunu yumuşatabilir ve Türkiye'nin enerji koridorlarına, özellikle Hazar havzası ve Orta Doğu enerji kaynaklarına erişimini olumlu etkileyebilir. Ayrıca, Tahran'la ilişkileri normalleşen bir ABD'nin, Türkiye'ye yönelik F-35 yaptırımları gibi konularda daha esnek bir tutum alması mümkün. Ancak, anlaşma sonrası İran'ın Suriye'deki varlığının azalması veya artması, Türkiye'nin güvenlik endişelerini doğrudan etkileyecek. Türkiye, anlaşmada dengeleyici bir rol üstlenmek ve kısa vadede ticari kazançlar elde etmek için hazırlıklı olmalı.
