Hürmüz Boğazı yakınlarında bir ABD Apache helikopterinin düşürülmesinin ardından gerilim tırmanıyor. ABD Başkanı Donald Trump, helikopterdeki iki pilotun sağ olduğunu doğrularken, Washington’dan İran’a yönelik misilleme saldırıları başlatıldı. İran ise buna karşılık Bahreyn, Kuveyt ve Ürdün’deki hedefleri vurdu. Ortadoğu’da zaten kırılgan olan dengeler, bu son çatışmayla birlikte büyük bir sarsıntı yaşıyor. Bölge ülkeleri, yeni bir savaşın eşiğinde oldukları endişesiyle temkinli adımlar atarken, uluslararası toplum taraflara itidal çağrısı yapıyor.
Gelişmenin arka planı
Olay, ABD ordusuna ait bir Apache saldırı helikopterinin Hürmüz Boğazı yakınlarında rutin bir keşif uçuşu sırasında düşürülmesiyle başladı. ABD Savunma Bakanlığı’ndan yapılan ilk açıklamada, helikopterin İran yapımı bir hava savunma sistemi tarafından vurulduğu belirtildi. Başkan Trump, konuyla ilgili yaptığı kısa açıklamada, pilotların sağ kurtulduğunu ve kurtarma ekiplerinin bölgeye sevk edildiğini duyurdu. Ancak ABD’nin bu olaya kayıtsız kalmayacağını ifade eden Trump, kısa süre sonra İran topraklarına yönelik hava saldırıları emri verdi. Pentagon, saldırıların İran’ın askeri tesislerini ve radar sistemlerini hedef aldığını; sivil kayıpların önlenmesi için azami hassasiyet gösterildiğini açıkladı.
İran ise anında misilleme yaparak, Basra Körfezi’ndeki ABD müttefiki ülkelerden Bahreyn, Kuveyt ve Ürdün’deki askeri üsleri hedef aldı. İran Devrim Muhafızları Ordusu’ndan yapılan yazılı açıklamada, “ABD’nin pervasız saldırılarına karşı meşru müdafaa hakkımızı kullandık. Hedeflerimiz yalnızca askeri tesislerdir” denildi. Bölgeden gelen ilk görüntüler, bazı üslerde hasar oluştuğunu, ancak can kaybı olmadığını gösteriyor. Bahreyn, Kuveyt ve Ürdün hükümetleri ise sivillerin zarar görmemesi için önlemler aldıklarını duyurdu.
Bölgesel veya küresel boyut
Bu çatışma, ABD ile İran arasında 2015 nükleer anlaşmasından bu yana en ciddi askeri karşılaşma olarak kayda geçti. Hürmüz Boğazı, küresel petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği stratejik bir su yolu olması nedeniyle, herhangi bir tırmanışın petrol fiyatları üzerinde ani ve büyük etkiler yaratması bekleniyor. Brent petrolün varil fiyatı, saldırı haberlerinin ardından yüzde 6’dan fazla artışla 85 dolar seviyesini aştı. Analistler, çatışmanın yayılması halinde fiyatların 100 doları bulabileceği uyarısında bulunuyor.
Bölgedeki diğer aktörlerden Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, ABD’nin yanında yer alırken; Rusya ve Çin, itidal çağrısı yapmakla birlikte ABD’yi “orta doğuyu istikrarsızlaştırmakla” suçladı. Avrupa Birliği ise her iki tarafa da sükunet çağrısı yaparken, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin acil toplantıya çağrılması için girişimler başlatıldı. NATO, “üye ülkelere yönelik herhangi bir saldırıya” karşı uyarıda bulundu, ancak şimdilik doğrudan müdahale sinyali vermedi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişmeler, Türkiye’nin hem güney sınırlarında hem de enerji koridorlarında doğrudan etkili olabilecek niteliktedir. Türkiye, İran ile sınır komşusu olması ve Basra Körfezi’ne kıyısı bulunan ülkelerle ticari ilişkileri nedeniyle bölgedeki her türlü çatışmadan etkilenecek konumdadır. Petrol fiyatlarındaki yükseliş, Türkiye’nin enerji ithalat faturasını artırarak cari açık ve enflasyon üzerinde baskı oluşturabilir. Ayrıca, Bahreyn, Kuveyt ve Ürdün gibi ülkelerle askeri iş birliği anlaşmaları bulunan Türkiye, bu ülkelerdeki askeri varlığının güvenliğini de gözden geçirmek zorunda kalabilir. Ankara’nın, tansiyonu düşürmek için hem Washington hem de Tahran nezdinde arabuluculuk girişimlerinde bulunması beklenebilir.
