ABD ile İran arasındaki nükleer müzakerelerde yeni bir aşamaya gelindi. Middle East Eye'ın haberine göre, iki ülke arasında varılan mutabakat zaptının imza töreninin pazar günü gerçekleştirilmesi planlanıyor. Haberde, törenin detaylarına ilişkin henüz resmi bir açıklama yapılmazken, anlaşmanın temel olarak uranyum zenginleştirme faaliyetlerinin sınırlandırılması ve İran'a yönelik yaptırımların kademeli olarak hafifletilmesini içerdiği belirtiliyor. Görüşmeler sürecinde Arabistan ve Katar'ın arabuluculuk rolü üstlendiği, Avrupa Birliği'nin de destek verdiği kaydediliyor. Törenin, Körfez ülkelerinden birinin ev sahipliğinde yapılması bekleniyor.
Gelişmenin arka planı
ABD ile İran arasındaki dolaylı görüşmeler, 2023 başından bu yana yoğunlaşmıştı. Taraflar, İran'ın nükleer faaliyetlerini denetim altına almak ve buna karşılık yaptırımların hafifletilmesi konusunda mutabakat sağlamaya çalışıyorlardı. Özellikle İran'ın uranyum zenginleştirme seviyesini yüzde 60'ın altına çekmesi ve IAEA denetimlerine daha fazla uyum göstermesi ana başlıklar arasında yer alıyor.
Anlaşma metninin, İran'ın nükleer programına sivil amaçlı devam edebilmesine izin verirken, askeri boyutun sınırlandırılmasına yönelik hükümler içerdiği belirtiliyor. Ayrıca, bölgesel güvenlik konularında iş birliği mekanizmalarının oluşturulması da mutabakat zaptında yer alıyor. ABD yönetimi, Kongre'deki muhalif seslere rağmen anlaşmayı yürürlüğe koymakta kararlı görünüyor.
Bölgesel boyut
Anlaşmanın imzalanması, Körfez ülkeleri ve İsrail tarafından yakından takip ediliyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, İran'ın nükleer faaliyetlerinin kontrol altına alınmasını ve bölgesel istikrarın sağlanmasını desteklerken, İsrail anlaşmanın yeterince kapsamlı olmadığı yönünde endişelerini dile getiriyor. Öte yandan, İran'ın Yemen ve Suriye'deki vekil güçler üzerindeki etkisinin azaltılması da anlaşmanın dolaylı hedefleri arasında sayılıyor. Rusya ve Çin'in sürece ilişkin tutumu ise dikkatle izleniyor; her iki ülke de yaptırımların hafifletilmesini desteklerken, kendi stratejik çıkarlarını da gözetiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran mutabakatı, Türkiye'nin enerji güvenliği ve komşu ülkelerle ilişkileri açısından önemli sonuçlar doğurabilir. Anlaşma, İran'a yönelik yaptırımların hafifletilmesini öngördüğü için Türkiye'nin enerji ithalatında yeni fırsatlar yaratabilir ve doğalgaz tedarikinde alternatifleri artırabilir. Ayrıca, bölgesel tansiyonun düşmesi, Türkiye'nin Suriye ve Irak politikalarında daha esnek bir alan bulmasına katkı sağlayabilir. Ancak İsrail ve Körfez ülkeleriyle rekabetin devam etmesi, Ankara'nın anlaşmayı denge politikası çerçevesinde değerlendirmesini zorunlu kılıyor. Türk diplomasisi için bu süreç, hem İran'la hem de ABD ile ilişkileri yönetirken stratejik bir sınav niteliği taşıyor.
