ABD'nin İran'a yönelik deniz ablukası, iki ülke arasında düşmanlıkların sona erdirilmesine yönelik resmi anlaşmanın Cuma günü taraflarca imzalanmasına kadar yürürlükte kalacak. ABD Donanması'ndan yapılan ortak açıklamada, İran limanlarına uğramaya çalışan gemilerin, abluka süresince ABD Donanması'nın talimatlarına uyması gerektiği belirtildi. Açıklamada, anlaşmanın imzalanmasının ardından ablukanın kaldırılacağı ve ticari gemilerin normal seyrüseferine devam edebileceği ifade edildi.
Gelişmenin Arka Planı
ABD ile İran arasında haftalardır süren dolaylı müzakerelerin ardından varılan ateşkes anlaşması, Cuma günü Tahran ve Washington'da eş zamanlı olarak imzalanacak. Anlaşma metni, İran'ın nükleer programına ilişkin kapsamlı bir çerçeve içerirken, ABD'nin bölgedeki askeri varlığının yeniden düzenlenmesini de öngörüyor. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, anlaşmanın imzalanmasıyla birlikte tüm yaptırımların kademeli olarak kaldırılacağını ve liman ablukasının sona ereceğini duyurdu. Ancak uzmanlar, anlaşmanın uygulanmasının aylar alabileceğini ve ablukanın fiilen ne zaman sona ereceğinin belirsiz olduğunu vurguluyor.
Deniz ablukası, ABD'nin İran'a yönelik 'maksimum baskı' politikasının bir parçası olarak Mart ayında başlatılmıştı. O tarihten bu yana yüzlerce ticari gemi Basra Körfezi'nde alıkonulurken, İran'ın petrol ihracatı neredeyse sıfırlanmıştı. Abluka nedeniyle İran'da temel gıda ve ilaç sıkıntısı yaşandığı, insani krizin derinleştiği bildiriliyor. Birleşmiş Milletler, ablukanın uluslararası hukuka aykırı olduğunu belirterek kaldırılması çağrısı yapmıştı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
ABD-İran anlaşması ve ablukanın sona ermesi, Orta Doğu'da önemli bir jeopolitik değişim anlamına geliyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin de dahil olduğu Körfez ülkeleri, anlaşmayı ihtiyatla karşılarken, İran'ın bölgesel nüfuzunun artmasından endişe ediyor. İsrail ise anlaşmayı 'tarihi bir hata' olarak nitelendirerek, İran'ın nükleer silah elde etmesine izin vereceğini savunuyor. Avrupa Birliği, anlaşmayı memnuniyetle karşılarken, uygulanmasının yakından izleneceğini duyurdu. Küresel petrol piyasaları, ablukanın sona ermesiyle İran'ın günde 2 milyon varil petrolü piyasaya sürebileceğini ve bunun fiyatları aşağı çekebileceğini öngörüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran'a yönelik yaptırımlara katılmamış ve abluka sırasında Tahran'la ticari ilişkilerini sürdürmeye çalışmıştı. Ablukanın kalkması, Türkiye'nin İran'dan doğal gaz ve petrol ithalatını yeniden artırmasına olanak tanıyabilir. Ayrıca, iki ülke arasındaki terörle mücadele ve sınır güvenliği iş birliğini olumlu etkileyebilir. Öte yandan, ABD'nin bölgede yeniden konumlanması ve İran'ın artan etkisi, Türkiye'nin Suriye ve Irak politikalarını dolaylı olarak etkileyebilir. Ankara, anlaşma sonrası oluşacak yeni dengede kendi çıkarlarını korumak için diplomatik girişimlerini hızlandıracaktır.
