ABD ve İran arasında nükleer müzakerelerde varılan ön anlaşmanın başarısızlığa mahkum olduğu, eski bir ABD'li diplomatın Newsweek'e yaptığı açıklamayla bir kez daha gündeme geldi. Eski diplomat, "İran ve ABD'nin herhangi bir nükleer anlaşmaya varması son derece düşük bir ihtimal" ifadelerini kullanarak, Tahran ve Washington arasındaki derin güvensizliğin aşılamaz bir engel olduğunu vurguladı. Bu açıklama, 2015 tarihli Kapsamlı Ortak Eylem Planı'nın (JCPOA) ABD'nin tek taraflı çekilmesiyle çöküşünden bu yana süregelen çıkmazın yeni bir aşamasına işaret ediyor.
Gelişmenin Arka Planı
ABD Başkanı Donald Trump'ın 2018'de JCPOA'dan çekilmesi ve İran'a yönelik maksimum baskı politikasını başlatması, taraflar arasındaki diyaloğu neredeyse imkansız hale getirdi. İran, anlaşmanın dağılmasının ardından uranyum zenginleştirme faaliyetlerini hızlandırdı ve yüzde 60 saflıkta uranyum üreterek nükleer silah yapımına çok yaklaştı. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) raporları, İran'ın nükleer programındaki ilerlemeyi teyit ederken, ABD'nin yeni yaptırımlar eklemesi gerilimi tırmandırdı.
Eski diplomat, Newsweek'e yaptığı açıklamada, "İran'ın talepleri ve ABD'nin kırmızı çizgileri arasında o kadar derin bir uçurum var ki, herhangi bir geçici anlaşma bile kalıcı olamaz" dedi. İran, tüm yaptırımların kaldırılmasını ve nükleer programına yönelik uluslararası denetimlerin sınırlandırılmasını talep ederken, ABD, İran'ın balistik füze programını da masaya yatırmak istiyor. Bu taleplerin her biri, karşı taraf için kabul edilemez nitelikte.
Bölgesel ve Küresel Boyut
ABD-İran anlaşmazlığı, yalnızca ikili ilişkileri değil, tüm Ortadoğu'yu etkileyen bir kriz alanıdır. İran'ın nükleer programı, İsrail ve Suudi Arabistan gibi bölgesel rakipler için doğrudan bir tehdit oluştururken, ABD'nin Körfez'deki askeri varlığı da gerilimi artırıyor. Son aylarda İran'a yönelik yeni yaptırım paketleri ve İran'ın uluslararası denetçileri engellemesi, müzakere şansını daha da azalttı.
Küresel boyutta ise, ABD'nin anlaşmadan çekilmesi, uluslararası anlaşmaların güvenilirliğini sorgulatırken, Çin ve Rusya gibi diğer aktörlerin İran'la ilişkilerini güçlendirmesine yol açtı. İran, Çin'den 25 yıllık stratejik işbirliği anlaşması alırken, Rusya ile askeri işbirliğini artırdı. Bu durum, ABD'nin İran üzerindeki baskı politikasını zayıflatıyor ve Ortadoğu'da yeni bir güç dengesi oluşturuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran anlaşmazlığının sürmesi, Türkiye için hem riskler hem de fırsatlar barındırıyor. Türkiye, İran ile enerji bağımlılığı ve komşuluk ilişkileri nedeniyle anlaşmazlıktan doğrudan etkileniyor. Yeni yaptırımlar veya askeri gerilim, Türkiye'nin enerji arz güvenliğini tehdit edebilir ve bölgesel istikrarsızlığı artırabilir. Öte yandan, ABD ve İran arasındaki açmaz, Türkiye'ye arabuluculuk rolü üstlenme veya enerji koridoru olma fırsatı sunabilir. Ancak mevcut koşullarda, Türkiye'nin dengeli bir dış politika izlemesi ve hem ABD hem de İran'la diyaloğu sürdürmesi kritik önem taşıyor.
