ABD'de yapılan kapsamlı bir kamuoyu araştırması, Amerikalıların çoğunluğunun İran'la imzalanan nükleer anlaşmanın ülkelerine net bir kazanım sağladığına inanmadığını ortaya koydu. Ankete katılanların yalnızca yüzde 29'u anlaşmanın ABD'yi daha iyi bir konuma getirdiğini düşünürken, yüzde 38'i durumun değişmediğini, yüzde 33'ü ise ABD'nin daha kötü durumda olduğunu belirtti. Bağımsız seçmenler arasında bu oran daha da düşük: sadece dörtte biri (yüzde 24) anlaşmayı ABD lehine değerlendiriyor. Anket, siyasi kutuplaşmanın anlaşma algısını da derinden etkilediğini gösteriyor: Demokratların yüzde 62'si anlaşmayı olumlu bulurken, Cumhuriyetçilerin yüzde 73'ü olumsuz görüş bildirdi.
Anlaşmanın Ardındaki Beklentiler ve Gerçekler
2015 yılında imzalanan Kapsamlı Ortak Eylem Planı (KOEP), İran'ın nükleer programını sınırlandırması karşılığında uluslararası yaptırımların kaldırılmasını öngörüyordu. Dönemin ABD Başkanı Barack Obama, anlaşmayı “tarihi bir diplomasi başarısı” olarak nitelendirirken, eleştirmenler İran'a çok fazla taviz verildiğini savunuyordu. Anlaşma, Tahran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini kısıtladı ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın (UAEA) denetimlerine izin verdi. Ancak 2018'de Donald Trump'ın ABD'yi anlaşmadan çekmesi ve “maksimum baskı” politikasını başlatmasıyla dengeler değişti. Biden yönetimi, anlaşmaya yeniden dönmek istediğini açıklasa da, müzakereler henüz somut bir sonuca ulaşmadı. Anket sonuçları, Amerikan halkının anlaşmanın pratik faydaları konusunda hâlâ bölünmüş olduğunu teyit ediyor. Özellikle İran'ın bölgedeki balistik füze programı ve vekil güçler aracılığıyla yürüttüğü faaliyetler, anlaşmanın kapsamı dışında kaldığı için eleştiriliyor. Ekonomik vaatler de tam anlamıyla gerçekleşmedi: ABD şirketleri İran pazarına girmekte tereddüt ederken, İran döviz krizleri ve yüksek enflasyonla mücadele ediyor.
Küresel ve Bölgesel Yansımalar
Anlaşmanın akıbeti, Orta Doğu'daki güç dengelerini ve uluslararası petrol piyasalarını da yakından ilgilendiriyor. İran'ın nükleer faaliyetleri, İsrail ve Suudi Arabistan başta olmak üzere bölge ülkelerinde ciddi güvenlik endişelerine yol açıyor. Anlaşmanın yeniden canlanması halinde, İran petrolünün küresel piyasalara dönüşü arz fazlası yaratabilir ve enerji fiyatlarını aşağı çekebilir. Ayrıca AB'nin arabuluculuğunda devam eden Viyana görüşmeleri, Rusya-Ukrayna savaşı ve artan enerji krizi nedeniyle yeni bir boyut kazandı. Rusya'nın anlaşmaya ilişkin talepleri müzakere sürecini zorlaştırırken, IAEA'nın son raporlarında İran'ın uranyum zenginleştirme düzeyini yüzde 60'a çıkardığı belirtiliyor. Bu durum, anlaşmanın orijinal hedeflerinden uzaklaşıldığını gösteriyor. Uzmanlar, ABD kamuoyundaki bu olumsuz algının Biden yönetiminin elini zayıflattığını ve Kongre'de anlaşmaya desteği azalttığını ifade ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran'la nükleer anlaşma, Türkiye için enerji güvenliği ve bölgesel istikrar açısından kritik önem taşıyor. Türkiye, doğalgaz ve petrol ihtiyacının bir kısmını İran'dan karşılıyor; anlaşmanın akıbeti, enerji maliyetlerini ve ticaret hacmini doğrudan etkileyebilir. Ayrıca anlaşma, Suriye ve Irak'taki çatışma dinamiklerini de şekillendiriyor: İran'ın ekonomik olarak rahatlaması, bölgedeki nüfuzunu artırabilir ve Ankara ile Tahran arasında yeni bir denge kurulmasına yol açabilir. Öte yandan ABD-İran geriliminin tırmanması, Türkiye'nin NATO yükümlülükleri ile bölgesel çıkarları arasında sıkışmasına neden olabilir. Türk yönetimi, bu nedenle anlaşmanın sürdürülmesini ve diplomatik çözümü desteklediğini her fırsatta vurgulamaktadır.
