WASHINGTON, 15 Haziran — ABD'li üst düzey yetkililer, Pazartesi günü yaptıkları açıklamada, Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasında yaklaşık dört aylık savaşı sona erdirecek bir mutabakat zaptı imzalandığını duyurdu. Yetkililer, imza töreninin Cuma günü gerçekleştirileceğini ve Hürmüz Boğazı'ndaki gemi trafiğinin kademeli olarak artacağını belirtti. Anlaşma, bölgedeki tansiyonu düşürmeyi ve küresel enerji akışını güvence altına almayı hedefliyor.
Savaşın sona ermesi ve anlaşmanın ayrıntıları
Yetkililere göre, ABD ve İran arasındaki çatışmalar, yaklaşık dört ay önce İran'ın nükleer programı ve Hürmüz Boğazı'ndaki deniz güvenliği konularında tırmanan gerginliklerle başlamıştı. Mutabakat zaptı, her iki tarafın da askeri operasyonlarını durdurmasını ve uluslararası deniz ticaretinin yeniden başlamasını öngörüyor. İmza töreni, tarafsız bir ülkede düzenlenecek ve anlaşmanın uygulanmasını denetlemek üzere ortak bir komisyon kurulacak. Ayrıca, İran'ın nükleer faaliyetlerinin kısıtlanması ve uluslararası denetimlere izin verilmesi konusunda da mutabakata varıldığı belirtiliyor.
Anlaşmanın bir parçası olarak, ABD'nin İran'a yönelik bazı yaptırımları hafifleteceği, İran'ın ise Hürmüz Boğazı'ndaki seyrüsefer serbestisine müdahale etmeyeceği ifade ediliyor. Petrol tankerlerinin ve ticari gemilerin geçiş güvenliği, anlaşmanın en kritik maddeleri arasında yer alıyor. Yetkililer, boğazdaki trafiğin kademeli olarak normale döneceğini ve ilk etapta günde 5-10 ek tankerin geçiş yapabileceğini tahmin ediyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği stratejik bir su yolu. Son aylarda yaşanan çatışmalar, küresel petrol fiyatlarında ciddi dalgalanmalara yol açmış ve birçok ülkeyi enerji krizinin eşiğine getirmişti. Anlaşmanın imzalanması, uluslararası piyasalarda olumlu karşılandı ve petrol fiyatları hızlı bir düşüş yaşadı. Uzmanlar, anlaşmanın bölgesel istikrara katkı sağlayabileceğini ancak İran'ın nükleer programı ve ABD ile ilişkilerdeki köklü sorunların devam ettiğine dikkat çekiyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi bölge ülkeleri, anlaşmayı temkinli bir iyimserlikle karşılarken, İsrail ise İran'ın anlaşma şartlarına uyacağı konusunda şüphelerini dile getirdi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının büyük bölümünü ithal eden bir ülke olarak Hürmüz Boğazı'ndaki istikrarı yakından takip ediyor. Anlaşma, petrol fiyatlarının düşmesi ve arz güvenliğinin artması açısından Türkiye'nin enerji maliyetlerini azaltabilir. Ayrıca, İran ile komşu olan Türkiye, bölgesel barış ve istikrarın sağlanmasını destekliyor. Ancak, ABD-İran yakınlaşmasının Türkiye'nin bölgedeki nüfuz alanını nasıl etkileyeceği belirsizliğini koruyor. Türkiye'nin, anlaşma kapsamında Kafkaslar ve Orta Doğu'daki dengeleri yeniden değerlendirmesi gerekebilir.
