ABD ordusu, 2025 kışında İran’ın Basra Körfezi’ndeki deniz üslerine yönelik düzenlediği operasyonda, ilk kez insansız deniz araçlarını (İDA) muharebe amaçlı kullandı. Pentagon’dan üst düzey bir yetkilinin New York Times’a yaptığı açıklamaya göre, İran Devrim Muhafızları’na ait roket ve mayın depoları hedef alındı. Operasyonda, ABD Donanması’nın yeni nesil otonom gemileri olan “MANTAS” tipi taktik insansız botlar ile “Sea Hawk” hava araçları koordineli şekilde görev yaptı. 23 Şubat’ta gerçekleşen saldırıda, İran’ın Umman Denizi’ne açılan kritik lojistik noktalarından biri vuruldu. Olayda can kaybı yaşanmadığı ancak maddi hasarın büyük olduğu bildirildi. Bu gelişme, insansız sistemlerin savaşın gidişatını nasıl değiştirdiğine dair çarpıcı bir örnek olarak kaydedildi.
İnsansız Deniz Araçlarının Yükselişi
ABD’nin bu operasyonu, deniz savaş doktrininde bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor. Daha önce hava sahasında yaygınlaşan insansız hava araçlarının deniz versiyonları, ilk kez bu kadar üst düzey bir askeri harekâtta kullanıldı. Pentagon’un 2024’te başlattığı “Ghost Fleet” programı kapsamında geliştirilen bu botlar, 40 knot hıza ulaşabiliyor, 72 saat kesintisiz görev yapabiliyor ve üzerlerinde sensörlerle mayın tarama, keşif veya imha görevleri üstlenebiliyor. Uzaktan manuel kontrolün yanı sıra yapay zeka destekli otonom modda da çalışabiliyor. Operasyonda, İran kıyı bataryalarından kaçmak için “swarm” (sürü) taktiği kullanıldı ve altı bot eş zamanlı hareket ederek hava savunmasını şaşırttı. Pentagon sözcüsü yaptığı açıklamada, “Bu teknoloji, askerlerimizi riske atmadan kritik hedefleri imha etmemizi sağlıyor” ifadelerini kullandı. Uzmanlar, insansız deniz araçlarının maliyetinin geleneksel gemilere göre onda bir olduğuna dikkat çekiyor.
Bölgesel ve Küresel Yansımalar
Bu hamle, ABD’nin Hint-Pasifik bölgesinde Çin’e karşı caydırıcılık stratejisinin bir parçası olarak görülüyor. İran ise operasyonu “uluslararası hukuka aykırı” olarak nitelendirerek, misilleme yapacağını duyurdu. ABD’nin müttefiki Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri de deniz güvenliği endişeleriyle insansız deniz araçları tedarik etmeye başladı. Küresel ölçekte, saldırı, insansız sistemlerin insan müdahalesi olmadan ateş açmasının getirdiği etik tartışmaları da beraberinde getirdi. Silahlanma yarışında yeni bir boyut ortaya çıkarken, Rusya ve Çin’in de benzer sistemler geliştirdiği biliniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye’nin halihazırda insansız hava araçları alanında yakaladığı başarıyı deniz platformlarına taşıma çabaları açısından önemli bir referans noktası oluşturuyor. ASELSAN ve STM tarafından geliştirilen “SANCAR” ve “ALBATROS” gibi insansız deniz araçları halihazırda test aşamasında. ABD’nin bu operasyonu, Türkiye’nin Doğu Akdeniz ve Karadeniz’de deniz güvenliğini sağlarken insansız sistemlere yatırım yapmasının stratejik önemini vurguluyor. Ayrıca, İran’ın Basra Körfezi’ndeki gücünün deniz araçlarıyla sınırlanması, Türkiye’nin Irak ve Suriye politikalarında dolaylı etkiler yaratabilir. Türkiye’nin NATO müttefiki olarak bu tür teknolojilere erişimi de önümüzdeki dönemde savunma sanayii iş birliklerini şekillendirebilir.
