Amerika Birleşik Devletleri'ne ait deniz kuvvetleri, stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı'nda denetim faaliyetlerini yoğunlaştırdı. Yetkililer, bu girişimin amacının boğazın uluslararası gemiciliğe açık kalmasını sağlamak olduğunu belirtti. Basra Körfezi ile Umman Denizi'ni birbirine bağlayan bu dar su yolu, küresel petrol ticaretinin yaklaşık beşte birine ev sahipliği yapıyor. ABD Beşinci Filosu'na bağlı savaş gemileri, bölgedeki ticari gemilere eşlik ederek olası tehditlere karşı önlem alıyor.
Arka Plan ve Nedenler
Hürmüz Boğazı, uzun yıllardır İran ile ABD arasındaki gerilimin odağında yer alıyor. İran, zaman zaman boğazı kapatma tehdidinde bulunurken, ABD de serbest geçiş hakkını savunuyor. Son haftalarda bölgede yaşanan gerginlikler, ABD'nin bu denetim kararını almasına yol açtı. İran'ın devrim muhafızlarına ait süratli botlarının ticari gemilere tacizde bulunduğu yönündeki raporlar, endişeleri artırdı. ABD Savunma Bakanlığı yetkilileri, denetimlerin uluslararası hukuka uygun olduğunu ve sadece caydırıcılık amacı taşıdığını vurguladı.
Boğazın en dar noktası sadece 33 kilometre genişliğinde olup, gemi trafiği için belirlenmiş iki şerit bulunuyor. Her gün yaklaşık 21 milyon varil petrol buradan geçiyor. Suudi Arabistan, Irak, Kuveyt ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkeler için hayati önem taşıyan bu geçiş yolu, aynı zamanda Katar'ın sıvılaştırılmış doğal gaz ihracatının da ana rotası konumunda. Uzmanlar, olası bir kapatmanın küresel enerji fiyatlarında ani yükselişe yol açacağı konusunda uyarıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
ABD'nin bu hamlesi, yalnızca İran'ı değil aynı zamanda bölgedeki diğer aktörleri de yakından ilgilendiriyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ABD müttefiki ülkeler, denetimleri memnuniyetle karşılarken, Rusya ve Çin gibi güçler ise dikkatli bir tutum sergiliyor. Çin, petrol ihtiyacının büyük kısmını bu boğazdan geçirdiği için gelişmeleri yakından takip ediyor. Öte yandan İran, ABD'nin bu adımını "provokasyon" olarak nitelendirerek misilleme tehdidinde bulundu. İran Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, Tahran'ın boğazın güvenliğinden sorumlu olduğunu ve yabancı güçlerin müdahalesine izin vermeyeceklerini açıkladı.
Uluslararası Enerji Ajansı verilerine göre, dünya petrol ticaretinin yaklaşık %20'si Hürmüz Boğazı'ndan geçiyor. Bu nedenle bölgedeki herhangi bir gerilim, küresel petrol fiyatlarını doğrudan etkiliyor. 2019'da İran'ın tankerlere el koyması ve 2020'de ABD'nin İranlı general Kasım Süleymani'yi öldürmesi gibi olaylar, boğazın güvenliğini bir kez daha gündeme getirmişti. Şimdi ise ABD, sürekli bir denetim mekanizması kurarak olası krizleri önlemeyi hedefliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ithalatının önemli bir kısmını Basra Körfezi ülkelerinden sağlıyor. Hürmüz Boğazı'nda yaşanacak bir tıkanma, Türkiye'nin enerji maliyetlerini artırarak cari açığa olumsuz yansıyabilir. Ayrıca Türkiye, Doğu Akdeniz'deki enerji kaynaklarını geliştirme çabası içinde; bu nedenle küresel enerji rotalarındaki istikrar, Ankara'nın da çıkarlarına uygun. Diplomatik açıdan bakıldığında, Türkiye ABD ile İran arasında dengeli bir politika izlemeye çalışıyor. Ancak ABD'nin bölgede artan askeri varlığı, Türkiye'nin kendi güvenlik hesaplarını da etkileyebilir. Sonuç olarak, Hürmüz Boğazı'ndaki gelişmeler Türkiye için hem ekonomik hem de stratejik açıdan yakından takip edilmesi gereken bir konu.
