ABD, Salı günü itibarıyla Hürmüz Boğazı'nda İran gemilerine yönelik bir abluka başlatacağını duyurdu. Pentagon'dan yapılan açıklamada, deniz kuvvetlerine ait gemilerin boğazın stratejik noktalarında konuşlanacağı ve İran bayrağı taşıyan ticari ve askeri gemilerin geçişine izin verilmeyeceği belirtildi. İran ise bu hamleye sert tepki göstererek, boğazın kontrolünü kendi elinde tutacağını ve herhangi bir müdahaleye karşılık vereceğini ilan etti. Bu gelişme, küresel petrol tedarik zincirinde ciddi bir kesinti riskini gündeme getirirken, bölgesel gerginliği de zirveye taşıdı.
Gelişmenin arka planı
Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği kritik bir su yoludur. ABD, İran'ın nükleer programı ve bölgesel faaliyetlerine karşı yaptırımları sıkılaştırırken, son olarak İran'a ait gemilerin uluslararası sularda serbest dolaşımını kısıtlama kararı aldı. Pentagon sözcüsü John Kirby, gemilerin durdurulacağını ve arama yapılacağını, gerekirse güç kullanımına başvurulacağını ifade etti. İran Devrim Muhafızları Deniz Kuvvetleri Komutanı Tuğamiral Alireza Tangsiri ise, “Boğaz bizim kontrolümüz altındadır. Hiçbir gücün buradan geçmeye hakkı yoktur” diyerek karşı atağa geçti. İran, daha önce de benzer tehditlere karşı mayın döşeme ve hızlı bot saldırıları gibi asimetrik yöntemler kullanmıştı.
Abluka kararı, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nde tartışmalara yol açtı. Rusya ve Çin, ABD'nin tek taraflı hareketini kınarken, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi bölge ülkeleri endişelerini dile getirdi. Avrupa Birliği ise diplomatik çözüm çağrısında bulundu. Bu gelişmeler, ABD'nin İran'a yönelik “maksimum baskı” politikasının yeni bir boyut kazandığını gösteriyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Hürmüz Boğazı'ndaki abluka, yalnızca ABD ve İran arasında bir güç gösterisi değil, aynı zamanda küresel enerji piyasaları için büyük bir risk. Petrol fiyatları, haberin duyulmasıyla birlikte varil başına yüzde 5'in üzerinde artış gösterdi. Uzmanlar, olası bir çatışmanın petrol arzını günde 20 milyon varil azaltabileceğini belirtiyor. Boğazın kapanması halinde, alternatif rotalar olan Süveyş Kanalı ve BAE'deki boru hatları yetersiz kalabilir.
Bölge ülkeleri, tırmanan gerilim karşısında temkinli adımlar atıyor. Umman, boğazın güney girişinde bulunan stratejik konumuyla arabuluculuk yapmaya çalışırken, Bahreyn'deki ABD Deniz Üssü alarm durumuna geçti. İran, ablukaya karşılık olarak boğazda kendi deniz tatbikatını başlatacağını duyurdu. Bu durum, silahlı bir çatışma olasılığını artırıyor. Ayrıca, Yemen'deki Husilerin de bu krizi fırsata çevirerek Kızıldeniz'deki gemilere saldırabileceği endişesi var.
Küresel düzeyde, Çin ve Hindistan gibi büyük petrol ithalatçıları, enerji güvenliklerini sağlamak için diplomatik girişimleri hızlandırdı. ABD, müttefiklerini bilgilendirirken, NATO da durumu yakından izliyor. Bu kriz, uluslararası deniz hukuku açısından da kritik bir test oluşturuyor: ABD'nin tek taraflı ablukası, hukuki olarak tartışmalı ve bölgesel istikrara yeni bir tehdit oluşturuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının büyük bölümünü ithal eden bir ülke olarak Hürmüz Boğazı'ndaki gelişmelerden doğrudan etkilenecektir. Petrol ve doğalgaz fiyatlarındaki yükseliş, Türkiye'nin cari açığını daha da artırabilir. Ayrıca, Boğaz'dan geçen gemilerin alternatif rotaları arasında yer alan Türk boğazları (İstanbul ve Çanakkale), olası bir krizde artan gemi trafiğiyle karşı karşıya kalabilir. Türkiye, İran'la olan komşuluğu ve enerji bağları nedeniyle gerilimin yumuşaması için arabuluculuk rolü üstlenebilir. Ancak, ABD ve İran arasındaki bu çatışma, Ankara'nın dengeli dış politika yürütme becerisini sınayacak bir sınavdır.
