Washington eyaletinde yürürlükteki bir yasa, doktorların cinsel taciz, ihmalkarlık gibi suistimalle suçlanması durumunda kamuoyunun en geç 10 iş günü içinde bilgilendirilmesini zorunlu kılıyor. Ancak ProPublica'nın yaptığı bir araştırma, bu sürenin fiilen aylara, hatta yıllara yayıldığını ortaya koydu. Eyaletin Sağlık Bakanlığı'na bağlı Disiplin Kurulu, 2019-2024 arasında 20'den fazla vakada uyarıyı yasal sürede yapmazken, bazı vakalarda gecikme 6 ayı buldu. Bu durum, hastaların potansiyel risklerden habersiz kalmasına yol açıyor.
Gelişmenin arka planı: Yasa ile uygulama arasındaki uçurum
Washington eyaleti, 2018'de kabul edilen bir yasayla doktor suistimali iddialarının şeffaf bir şekilde kamuoyuna duyurulmasını hedeflemişti. Yasaya göre, Disiplin Kurulu'nun bir doktor hakkında resmi suçlama yöneltmesi halinde, eyaletin sağlık lisansı veri tabanında en geç 10 iş günü içinde uyarı yayınlanması gerekiyor. Ancak ProPublica'nın ulaştığı belgeler, kurulun bu süreyi sıklıkla aştığını gösteriyor. Örneğin, bir kadın hastaya cinsel tacizde bulunduğu iddia edilen bir doktor hakkında uyarı, iddianın ardından 7 ay sonra yayınlanabildi. Başka bir vakada, bir doktorun birden fazla hastaya yanlış ilaç yazmasına rağmen uyarı 5 ay gecikti. Kurul yetkilileri, gecikmenin nedenleri olarak personel eksikliği ve başvuru yoğunluğunu gösteriyor.
ProPublica'nın analizi, eyalette 2020-2024 yılları arasında açılan 200'den fazla disiplin soruşturmasının yalnızca %40'ında uyarının yasal sürede yapıldığını ortaya koyuyor. Gecikme süresi ortalama 45 gün iken, bazı vakalarda bu süre 200 günü aşabiliyor. Eyalet Sağlık Bakanlığı sözcüsü, konuyla ilgili yazılı açıklamasında, süreci iyileştirmek için yeni bir yazılım sistemi geliştirildiğini ve ek personel alımı yapıldığını belirtti.
Bölgesel veya küresel boyut: Şeffaflık ve hasta güvenliği krizi
Washington eyaletindeki bu durum, ABD genelinde sağlık sektöründe şeffaflık ve hesap verebilirlik konusundaki sistematik sorunların bir yansıması olarak değerlendiriliyor. Hasta güvenliği uzmanları, doktor suistimali uyarılarının zamanında yapılmamasının, hastaların bilinçli kararlar almasını engellediğini ve benzer suistimallerin tekrarlanma riskini artırdığını vurguluyor. ABD'de her yıl binlerce doktor hakkında disiplin işlemi yapılırken, uyarı sistemlerindeki aksaklıklar nedeniyle hastaların çoğu bu bilgilere erişemiyor. Ulusal Sağlık Enstitüleri'nin 2023 tarihli bir çalışması, eyaletler arasında doktor disiplin kayıtlarına erişim konusunda büyük farklılıklar olduğunu, Washington'un ise en kötü performans gösteren eyaletler arasında yer aldığını ortaya koyuyor.
Küresel ölçekte, benzer şeffaflık sorunları birçok ülkede yaşanıyor. Dünya Sağlık Örgütü, sağlık çalışanlarının profesyonel standartlara uygunluğunun denetlenmesi ve kamuoyunun bilgilendirilmesi konusunda uluslararası rehber ilkeler yayınlamış olsa da, uygulamada ciddi eksiklikler bulunuyor. Özellikle gelişmiş ülkelerde bile hasta güvenliği verilerinin kamuya açıklanması konusunda yasal boşluklar ve kurumsal dirençler mevcut.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Washington eyaletindeki bu durum, Türkiye'de sağlık sisteminde şeffaflık ve doktor disiplin süreçlerine ilişkin benzer tartışmaları akla getiriyor. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı ve Tabip Odaları, doktor suistimali iddialarını soruşturmakta ve kamuoyunu bilgilendirmekte zaman zaman gecikmeler yaşanabiliyor. ABD'deki örnek, hasta güvenliğinin sağlanması için yasal düzenlemelerin yanı sıra kurumsal kapasite ve denetim mekanizmalarının da güçlendirilmesi gerektiğini gösteriyor. Türkiye, kendi sağlık sisteminde benzer aksaklıkları önlemek için erken uyarı sistemleri ve şeffaf raporlama mekanizmaları geliştirebilir. Ayrıca, küresel sağlık standartlarına uyum çerçevesinde disiplin süreçlerinin hızlandırılması ve kamuoyunun bilgilendirilmesi konusunda uluslararası işbirliği fırsatları değerlendirilebilir.
