ABD’nin Minnesota eyaletinde, Covid-19 pandemisi döneminde federal yardım programlarını dolandırarak milyonlarca dolar zimmetine geçirdiği iddia edilen Abdikerm Eidleh, Somali’nin başkenti Mogadişu’da gözaltına alındı. Trump yönetimi, 5 Nisan 2025’te gerçekleşen bu tutuklamayı yıllardır süren soruşturmada bir dönüm noktası olarak nitelendirdi. Ancak, tutuklamanın üzerinden neredeyse iki hafta geçmesine rağmen Eidleh henüz ABD’ye getirilemedi. Bu durum, uluslararası adli iş birliğinin karmaşıklığını ve ABD’nin Afrika Boynuzu’ndaki diplomatik kırılganlığını bir kez daha gözler önüne seriyor.
Örgütlü Dolandırıcılık ve 18 Milyon Dolarlık Vurgun
Abdikerm Eidleh, Minnesota’nın Somali kökenli toplumu arasında tanınan bir isim. Federal soruşturma dosyalarına göre Eidleh, pandemi sırasında eyalet hükümetine ait çocuk beslenme programlarını suiistimal ederek sahte şirketler ve hayali çalışan listeleri oluşturdu. Bu yöntemle yaklaşık 18 milyon doları zimmetine geçirdiği iddia ediliyor. FBI, 2022’den bu yana davayla ilgili birden fazla kişiyi tutuklamış olsa da Eidleh’in ABD dışına kaçtığı tespit edildi. Somali hükümeti, ABD’nin iade talebine olumlu yanıt vermiş olmasına rağmen, iki ülke arasında resmi bir iade anlaşması bulunmuyor.
Uzmanlar, bu hukuki boşluğun Eidleh’in yargılanmasını aylarca geciktirebileceğini belirtiyor. Somali’deki ABD Büyükelçiliği, konuyu Somali Adalet Bakanlığı ile görüşmeye devam ettiklerini ancak prosedürlerin tamamlanmasının zaman alacağını açıkladı. Eidleh’in avukatı ise müvekkilinin suçsuz olduğunu ve Somali’de adil bir yargılama yapılmasını talep ettiklerini söyledi. Minnesota Başsavcılığı, pandemi yardım fonlarındaki yolsuzlukların eyalet çapında yüz milyonlarca doları bulduğunu ve Eidleh’in iadesinin diğer şüphelilere de caydırıcı bir mesaj olacağını vurguluyor.
ABD-Somali İlişkilerinde Pürüz
Bu vaka, ABD ile Somali arasındaki adli iş birliğindeki eksikleri ortaya çıkarıyor. 1991’den bu yana istikrarsızlıkla boğuşan Somali, son yıllarda federal hükümetin otoritesini kırsal bölgelere yaymakta zorlanıyor. ABD, Somali’de terörle mücadele kapsamında El Şebab’a karşı hava saldırıları düzenlerken, aynı zamanda ülkeye milyonlarca dolar insani yardım sağlıyor. Ancak iade sürecindeki aksaklıklar, ABD’nin bu tür taleplerdeki diplomatik etkinliğini sorgulatıyor. Kongre üyelerinden bazıları, Trump yönetiminin Somali’ye bu konuda daha fazla baskı yapması gerektiğini savunuyor.
Öte yandan, pandemi yardım fonlarının kötüye kullanılması Amerikan kamuoyunda büyük tepki çekmişti. 2020-2021 döneminde dağıtılan 4 trilyon dolarlık yardım paketinin bir kısmının organize suç örgütleri veya fırsatçı girişimciler tarafından yağmalandığı ortaya çıkmıştı. Eidleh davası, bu kapsamdaki en büyük çaplı vurgunlardan biri olarak kayıtlara geçti. Eğer ABD, Eidleh’i yargılamayı başarırsa, bu durum pandemi yardımlarını denetleme mekanizmalarının zayıflığına ilişkin tartışmaları yeniden alevlendirebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Somali’de büyükelçiliği bulunan nadir ülkelerden biri olarak, Mogadişu ile güçlü diplomatik ve ekonomik bağlara sahiptir. THY’nin Somali’ye düzenli seferleri, Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı’nın (TİKA) kalkınma projeleri ve Ankara’nın Somali hükümetiyle kurduğu yakın ilişkiler, bu vakada Türkiye’yi dolaylı bir aktör haline getirebilir. ABD’nin iade sürecinde karşılaştığı hukuki engeller, Türkiye’nin Somali ile yargısal iş birliği konusunda nasıl bir model sunabileceği sorusunu akla getiriyor. Özellikle, Türkiye’nin Somali’de yürüttüğü askeri eğitim ve altyapı projeleri, Ankara’nın bölgede alternatif bir iş birliği ortağı olarak konumlanmasını sağlayabilir. Bu gelişme, uluslararası adalet mekanizmalarının zayıf olduğu bölgelerde Türkiye’nin arabuluculuk rolünü artırma potansiyelini gösteriyor.
