ABD Senatosu'nda Cumhuriyetçiler, önümüzdeki yılın federal bütçe yasalarını Demokratların katılımı olmadan ilerletmeye hazırlanıyor. Bu hamle, tarihsel olarak iki partili bir süreç olarak yürütülen bütçe görüşmelerini daha başlangıç aşamasında çıkmaza sokma riski taşıyor. Ödenek Komitesi'nin, 12 bütçe yasasından ilk dördünü görüşmek üzere yaptığı toplantıda, Cumhuriyetçi çoğunluk, Demokratların değişiklik önermesine izin vermeyecek bir yol haritası belirledi. Bu durum, hükümetin kapanmasına kadar gidebilecek bir krizin habercisi olarak değerlendiriliyor.
Gelişmenin Arka Planı: İki Partili Süreç Neden Tıkandı?
ABD'de bütçe süreci geleneksel olarak iki partinin uzlaşmasıyla yürütülür. Ancak bu yıl, Cumhuriyetçi liderlik, Demokratların taleplerini 'aşırı' bularak süreci tek taraflı olarak yönlendirme kararı aldı. Senato Çoğunluk Lideri, Demokratların 'harcama çılgınlığı' olarak nitelendirdiği politikalarına karşı olduklarını ve bütçeyi kontrol altına almak için tek başlarına hareket etmek zorunda olduklarını belirtti. Öte yandan Demokratlar, bu hamlenin hükümetin işleyişini felç edeceğini ve milyonlarca Amerikalıyı etkileyecek sosyal programların fonlanmasını tehlikeye atacağını savunuyor. Ödenek Komitesi'ndeki son oturumda, Demokrat üyelerin sunduğu tüm değişiklik önergeleri Cumhuriyetçi oylarla reddedildi. Bu durum, 2024 mali yılı bütçesinin zamanında kabul edilme ihtimalini oldukça düşürüyor.
Uzmanlar, bu krizin arkasında Kasım 2024'te yapılacak başkanlık seçimlerinin etkisi olduğunu belirtiyor. Cumhuriyetçiler, seçmenlerine bütçe disiplini konusunda kararlı olduklarını göstermek isterken, Demokratlar ise sosyal harcamaları koruma sözü veriyor. İki parti arasındaki bu ideolojik uçurum, bütçe görüşmelerini bir güç gösterisine dönüştürmüş durumda. Eğer bir uzlaşma sağlanamazsa, federal hükümetin kapanması (government shutdown) kaçınılmaz görünüyor. Bu da milyonlarca devlet memurunun maaş alamaması, kamu hizmetlerinin durması ve ekonomik belirsizliğin artması anlamına geliyor. Son olarak 2018-2019'da yaşanan 35 günlük hükümet kapanması, ABD ekonomisine 11 milyar dolara mal olmuştu.
Bölgesel ve Küresel Boyut: ABD Ekonomisindeki Belirsizliğin Yansımaları
ABD bütçe krizi, yalnızca iç politikayı değil, küresel ekonomiyi de etkileme potansiyeli taşıyor. Dünyanın en büyük ekonomisi olan ABD'de hükümetin kapanması, uluslararası piyasalarda belirsizliğe yol açabilir. Kredi derecelendirme kuruluşları, bu tür siyasi tıkanıklıkların ABD'nin kredi notunu olumsuz etkileyebileceği uyarısında bulunuyor. Ayrıca, ABD'nin Ukrayna'ya sağladığı askeri yardım ve diğer dış politika taahhütleri de bütçe kesintilerinden etkilenebilir. Avrupa ve Asya'daki müttefikler, ABD'nin iç siyasi krizlerinin küresel güvenlik mimarisini zayıflatmasından endişe duyuyor. NATO'nun Avrupa kanadı, ABD'nin savunma harcamalarındaki olası kesintilerin ittifakın caydırıcılık gücünü azaltacağını düşünüyor. Özellikle Çin ve Rusya, ABD'deki bu iç karışıklığı kendi jeopolitik çıkarları lehine kullanma fırsatı olarak görebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'deki bütçe krizi, Türkiye'yi doğrudan etkilemese de, küresel ekonomi ve jeopolitik dengeler üzerinden dolaylı yansımaları olabilir. ABD'de hükümetin kapanması, doların değer kaybetmesine ve gelişmekte olan piyasalardan sermaye çıkışına yol açabilir. Bu durum, Türkiye gibi dış kaynak ihtiyacı olan ülkeler için finansman maliyetlerini artırabilir. Ayrıca, ABD'nin savunma harcamalarındaki olası kesintiler, Türkiye'nin F-16 modernizasyonu gibi savunma tedarik süreçlerini geciktirebilir. Bununla birlikte, ABD'nin Ukrayna yardımındaki azalma, Türkiye'nin Karadeniz'deki jeopolitik konumunu yeniden değerlendirmesini gerektirebilir. Türkiye, bu belirsizlik ortamında kendi ekonomik istikrarını korumak ve diplomatik esnekliğini sürdürmek için proaktif adımlar atmalıdır.
