ABD Ticaret Bakanlığı, Çinli teknoloji devleri Alibaba, Baidu ve BYD'yi, Çin Halk Kurtuluş Ordusu'nun (PLA) modernizasyon çabalarına doğrudan veya dolaylı olarak yardım etmekle suçlayarak yeni bir ticari kısıtlama dalgasına hazırlanıyor. Bloomberg'in “The China Show” programında duyurulan bu iddialar, Washington ile Pekin arasında teknoloji savaşının en son cephesini oluşturuyor. Alibaba'nın bulut bilişim altyapısı, Baidu'nun yapay zeka teknolojileri ve BYD'nin elektrikli araç bataryalarının askeri amaçlarla kullanılabileceği öne sürülüyor. Bu suçlamalar, ABD'nin Çin'in yarı iletken ve yapay zeka alanındaki ilerlemesini sınırlamak için uyguladığı ihracat kontrollerinin bir devamı niteliğinde. Ticaret Bakanlığı'nın önümüzdeki haftalarda bu şirketlere yönelik özel kısıtlamaları resmen açıklaması bekleniyor.
Gelişmenin arka planı: Teknoloji savaşının yeni cephesi
ABD-Çin ticaret savaşları, son yıllarda özellikle teknoloji alanında yoğunlaştı. Trump yönetiminden bu yana süren bu politika, Biden döneminde de devam etti. ABD, Çin'in askeri modernizasyonunun temelinde sivil teknoloji şirketlerinin rol oynadığını iddia ediyor. Özellikle Huawei ve ZTE gibi telekomünikasyon şirketlerine yönelik yaptırımların ardından, şimdi de Alibaba, Baidu ve BYD gibi büyük oyuncular hedef tahtasında. Alibaba, bulut hizmetleri ve veri depolama alanında Çin'deki en büyük sağlayıcılardan biri; Baidu, otonom sürüş ve yapay zeka algoritmalarıyla öne çıkıyor; BYD ise askeri taşıtlarda kullanılabilecek ileri batarya teknolojileri üretiyor. ABD'li yetkililere göre, bu şirketlerin teknolojileri PLA'nın lojistik, istihbarat ve savaş yönetim sistemlerine entegre edilmiş durumda.
Buna karşılık Çin hükümeti, suçlamaları reddediyor ve ABD'nin ticari korumacılık yaptığını savunuyor. Çin Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, bu tür iddiaların delilsiz olduğunu ve uluslararası ticaret kurallarına aykırı olduğunu belirtti. Alibaba, Baidu ve BYD ise konuyla ilgili henüz resmi bir açıklama yapmadı. Ancak analistler, bu suçlamaların şirketlerin ABD'deki operasyonlarını ve ortaklıklarını olumsuz etkileyebileceğini düşünüyor. Özellikle BYD, ABD'de elektrikli otobüs üretimi yapıyor; Alibaba'nın ABD'deki bulut müşterileri arasında küçük işletmeler de bulunuyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu gelişme, ABD-Çin rekabetinin sadece ticaret değil, aynı zamanda teknolojik üstünlük mücadelesi olduğunu gösteriyor. ABD, Çin'in 2025 yılına kadar askeri teknolojide ABD'yi yakalama hedefini engellemeye çalışıyor. Yaptırımlar, Çin'in yapay zeka, kuantum bilişim ve biyoteknoloji gibi alanlardaki ilerlemesini yavaşlatmayı amaçlıyor. Öte yandan Çin, kendi teknoloji ekosistemini güçlendirmek için yerli şirketlere daha fazla destek veriyor. Bu durum, küresel tedarik zincirlerinde parçalanmaya yol açabilir. Avrupa ve Asya'daki diğer ülkeler, bu rekabetten etkilenmemek için denge politikası izlemeye çalışıyor. Özellikle Avrupa Birliği, hem ABD hem de Çin ile ticari ilişkilerini sürdürmeye çalışırken, kendi teknolojik bağımsızlığını artırma çabasında.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin Çinli teknoloji şirketlerine yönelik suçlamaları, Türkiye'nin dış ticaret politikasını dolaylı olarak etkileyebilir. Türkiye, hem ABD hem de Çin ile ekonomik ilişkilerini dengede tutmaya çalışıyor. Çin'in teknoloji yatırımlarının yavaşlaması, Türkiye'ye yönelik yatırımları da etkileyebilir. Ayrıca, ABD yaptırımlarının genişlemesi, Türk şirketlerinin yarı iletken ve yapay zeka ürünlerine erişimini zorlaştırabilir. Türkiye, bu süreçte kendi teknoloji hamlelerini hızlandırmalı ve dışa bağımlılığı azaltmalıdır. Savunma sanayisinde olduğu gibi, sivil teknolojide de yerli üretimi teşvik etmek stratejik bir zorunluluk haline geliyor.
