ABD, 4 Temmuz 2026'da bağımsızlığının 250. yılını kutlamaya hazırlanırken, Washington ile Londra arasındaki sözde "özel ilişki"nin güncelliği yeniden tartışmaya açıldı. İngiltere'nin eski ABD Büyükelçisi Kim Darroch'un da aralarında bulunduğu diplomatlar ve tarihçiler, iki ülke arasındaki bağların eskisi kadar güçlü olup olmadığını sorguluyor. Eski Başkan Donald Trump'ın "İngiltere ölüyor" sözleriyle alevlenen tartışma, ekonomik verilerle de destekleniyor: 2000'li yılların başında İngiltere'nin ekonomisi ABD'nin yaklaşık yüzde 23'ü büyüklüğündeyken, bu oran bugün yüzde 12'ye gerilemiş durumda. Öte yandan kültürel alanlarda, özellikle televizyon ve müzik gibi sektörlerde İngiliz etkisi ABD'de giderek artıyor.
Özel ilişkinin altın çağı geride mi kaldı?
İngiltere ile ABD arasındaki özel ilişkinin temelleri, 1 Haziran 1785'te John Adams'ın Londra'ya ilk ABD büyükelçisi olarak gelmesiyle atıldı. Adams, Kral II. George ile görüşerek iki ülke arasındaki diplomatik bağı resmileştirdi. O günden bu yana ittifak, özellikle iki dünya savaşı ve Soğuk Savaş döneminde derinleşti. Margaret Thatcher ile Ronald Reagan arasındaki yakın dostluk, Tony Blair ile George W. Bush'un Irak savaşındaki ortaklığı bu ilişkinin zirveleri olarak kayıtlara geçti.
Ancak son yıllarda dengeler değişiyor. Brexit sonrası İngiltere, ABD ile ticaret anlaşması yapma umudunu kaybederken, Biden yönetimi daha çok Pasifik ve Avrupa Birliği odaklı bir dış politika izliyor. Trump'ın başkanlık kampanyasında İngiltere'yi hedef alan söylemleri de ilişkilerde yeni bir kırılmaya işaret ediyor. Ekonomik olarak İngiltere'nin küresel GSYİH içindeki payı 1990'da yüzde 4,3 iken bugün yüzde 2,3'e düştü. Buna karşılık ABD'nin payı aynı dönemde yüzde 26,1'den yüzde 25,6'ya hafif gerilemiş olsa da, hâlâ dünyanın en büyük ekonomisi konumunda.
Kültürel yakınlaşma siyasi mesafeyi kapatabilir mi?
Ekonomik uçurum büyürken, kültürel alanda farklı bir tablo ortaya çıkıyor. İngiliz televizyon dizileri, filmleri ve müziği ABD'de büyük bir hayran kitlesine sahip. "The Crown", "Doctor Who" gibi yapımlar Amerikan izleyicisi tarafından benimsenirken, Adele gibi İngiliz şarkıcılar Amerikan listelerine hükmediyor. Dil ortaklığı ve medya tüketim alışkanlıkları, iki ülke arasındaki kültürel akışı canlı tutuyor.
Ancak bu kültürel yakınlaşma, siyasi ve askeri ittifakın zayıflamasını engellemiyor. İngiltere, NATO içinde ABD'nin en sadık müttefiki olarak kalsa da, askeri kapasite ve teknoloji alanındaki fark giderek açılıyor. İngiltere'nin savunma bütçesi ABD'nin yalnızca yüzde 8'i kadar. Çin'in yükselişi ve Asya-Pasifik'teki güç mücadelesi, ABD'nin dikkatini Atlantik'ten Pasifik'e kaydırmasına neden olurken, İngiltere bu dönüşümde nasıl bir rol oynayabileceğini henüz netleştirebilmiş değil.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İngiltere-ABD özel ilişkisinin zayıflaması, Türkiye'nin transatlantik ittifak içindeki konumunu dolaylı olarak etkileyebilir. ABD'nin Avrupa güvenliğine olan ilgisinin azalması halinde Türkiye, NATO içinde daha kritik bir ortak haline gelebilir. Öte yandan İngiltere'nin Brexit sonrası alternatif ortaklıklar arayışı, Türkiye ile ticaret ve savunma alanında işbirliğini artırabilir. Fakat ABD'nin İngiltere'yi gözden çıkarması, Türkiye'nin uzun süredir istediği ABD silah sistemlerine erişimini kolaylaştırmayabilir; aksine Washington, Orta Doğu'da Türkiye yerine farklı bölgesel aktörlere yönelebilir.
