ABD, 11 Eylül 2001'de düzenlenen ve yaklaşık 3 bin kişinin hayatını kaybettiği terör saldırılarının 25. yıl dönümünü New York'taki Ground Zero'da düzenlenen törenle andı. Geleneğe uygun olarak törende siyasi konuşma yapılmadı; kurbanların yakınları yakınlarının isimlerini okudu, ilk müdahale ekiplerine saygı duruşunda bulunuldu ve ulusal birlik çağrısı yapıldı.
Anma Töreninin Ayrıntıları
11 Eylül 2025 Perşembe günü sabah saatlerinde başlayan tören, saldırıların gerçekleştiği saatlerde bir dakikalık saygı duruşuyla açıldı. New York ve çevresinden gelen binlerce kişi, Pentagon yakınındaki anma alanında ve Pennsylvania'daki Shanksville kırsalında da düzenlenen eş zamanlı etkinliklere katıldı. Ground Zero'da kurbanların aile üyeleri, arkadaşları ve meslektaşları, 2 bin 977 kişinin ismini tek tek okuyarak anma geleneğini sürdürdü.
Törenin en dikkat çeken anlarından biri, saldırılarda hayatını kaybeden ilk müdahale ekiplerinin anılması oldu. New York İtfaiye Departmanı (FDNY) ve New York Polis Departmanı (NYPD) mensupları, tören alanına çelenk bıraktı. Kurban yakınları, konuşmalarında ulusal birlik ve dayanışma vurgusu yaparak, siyasi ayrılıkların bir kenara bırakılması çağrısında bulundu. Tören boyunca siyasi konuşma yapılmaması, 2001'den bu yana süregelen bir gelenek olarak dikkat çekti.
ABD Başkanı, törene katılarak saygı duruşunda bulundu ancak konuşma yapmadı. Eski başkanlar ve siyasi liderler de törende hazır bulundu. Törenin ardından ülke genelinde bayraklar yarıya indirildi ve çeşitli eyaletlerde anma etkinlikleri düzenlendi.
Saldırıların Ardındaki 25 Yıl
11 Eylül 2001'de El-Kaide tarafından kaçırılan dört yolcu uçağıyla gerçekleştirilen saldırılar, ABD tarihinin en ölümcül terör eylemi olarak kayıtlara geçti. New York'taki Dünya Ticaret Merkezi'nin ikiz kulelerine yapılan saldırılar sonucu 2 bin 753 kişi hayatını kaybederken, Pentagon'a düzenlenen saldırıda 184 kişi, Pennsylvania'da düşürülen uçakta ise 40 kişi yaşamını yitirdi. Saldırılar, ABD'nin Afganistan ve Irak işgalleri başta olmak üzere küresel güvenlik politikalarını derinden etkiledi.
25. yıl dönümünde, saldırıların ardından başlatılan "teröre karşı savaş"ın bilançosu da tartışılıyor. Afganistan'daki 20 yıllık askeri varlık 2021'de sona ererken, Irak'taki süreç ve bölgesel istikrarsızlık hâlâ etkilerini sürdürüyor. Uzmanlar, 11 Eylül'ün ABD'nin dış politikasında ve istihbarat yapılanmasında kalıcı değişimlere yol açtığını belirtiyor. Vatan Güvenliği Bakanlığı'nın kurulması, istihbarat kurumları arasında koordinasyonun artırılması ve hava güvenliği önlemlerinin sıkılaştırılması bu değişimlerin başında geliyor.
Anma törenlerinde, saldırılarda hayatını kaybedenlerin yanı sıra sonraki yıllarda hastalık nedeniyle yaşamını yitiren ilk müdahale ekipleri de anıldı. Çeşitli sivil toplum kuruluşları, 11 Eylül sonrası sağlık sorunları yaşayan binlerce kişi için destek çağrısı yaptı. Tören alanında duygusal anlar yaşanırken, kurban yakınları gözyaşları içinde isimleri okudu.
Uluslararası Yansımalar
11 Eylül saldırıları, sadece ABD'yi değil, küresel güvenlik mimarisini de dönüştürdü. NATO, tarihinde ilk kez 5. Madde'yi işleterek saldırıyı tüm üyelere yapılmış bir saldırı olarak değerlendirdi. Bu adım, ittifakın kolektif savunma mekanizmasının pratikte ilk kez devreye girmesi anlamına geliyordu. Saldırılar sonrası dünya genelinde terörle mücadele yasaları sıkılaştırıldı, gözetim ve istihbarat paylaşımı artırıldı.
Yirmi beş yıl sonra, küresel terör tehdidi farklı bir boyuta evrildi. El-Kaide'nin yerini büyük ölçüde DEAŞ gibi yeni örgütler alırken, siber terörizm ve radikalleşme yeni güvenlik sorunları olarak öne çıkıyor. ABD'nin Afganistan'dan çekilmesi, bölgedeki terör gruplarının yeniden güç kazanma riskini gündeme getirdi. Uzmanlar, 11 Eylül'ün derslerinin günümüz tehditlerine uyarlanması gerektiğini vurguluyor.
Anma törenleri, ABD'de ulusal birlik mesajları verilirken, ülke içindeki siyasi kutuplaşma da dikkat çekiyor. Kurban yakınları, siyasi liderlere birlik çağrısı yaparak, 11 Eylül'ün partizan bir mesele haline getirilmemesi gerektiğini belirtti. Törenin ardından yapılan açıklamalarda, terörle mücadelede uluslararası işbirliğinin önemi bir kez daha vurgulandı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
11 Eylül saldırıları, Türkiye'nin güvenlik algısını ve dış politikasını derinden etkileyen küresel bir kırılma noktasıdır. Saldırılar sonrası ABD'nin Afganistan ve Irak müdahaleleri, Türkiye'nin bölgesel güvenlik dengelerini yeniden değerlendirmesine yol açtı. NATO üyesi olarak Türkiye, kolektif savunma mekanizmalarında aktif rol alırken, terörle mücadele deneyimi ve bölgesel istikrar arayışları açısından kritik bir konumda bulunuyor. 25. yıl dönümü, Türkiye'nin hem transatlantik güvenlik yapısındaki yerini hem de Orta Doğu'daki terör tehditlerine karşı izlediği politikaları gözden geçirmesi için bir fırsat sunuyor. Ayrıca, DEAŞ ve PKK gibi örgütlerle mücadelede uluslararası işbirliğinin önemi, Türkiye'nin güvenlik stratejilerinde merkezi bir yer tutmaya devam ediyor.
