ABD, 11 Eylül 2001'de düzenlenen ve yaklaşık 3 bin kişinin hayatını kaybettiği terör saldırılarının 25. yıl dönümünü düzenlenen törenlerle andı. New York'taki Dünya Ticaret Merkezi'nin bulunduğu alanda, Pentagon'da ve Pennsylvania'daki Shanksville kırsalında yapılan anma etkinliklerinde kurbanların aileleri bir araya geldi. Başkan Joe Biden, New York ve Pentagon'daki törenlere katılarak saldırılarda hayatını kaybedenleri andı. Törenlerde isimler okundu, çanlar çalındı ve saygı duruşunda bulunuldu.
Saldırıların Ardındaki Süreç ve Anma Geleneği
11 Eylül saldırıları, El Kaide lideri Usame bin Ladin'in talimatıyla 19 hava korsanının dört yolcu uçağını kaçırmasıyla gerçekleşti. İki uçak New York'taki Dünya Ticaret Merkezi'nin ikiz kulelerine, bir uçak Virginia'daki Pentagon'a, bir uçak ise Pensilvanya'da bir tarlaya düştü. Saldırılarda 2.977 kişi hayatını kaybetti, binlerce kişi yaralandı. Bu olay, ABD'nin Afganistan ve Irak işgallerini başlatmasına ve küresel terörle mücadele politikalarını yeniden şekillendirmesine yol açtı.
Her yıl 11 Eylül'de düzenlenen anma törenleri, saldırıların yıl dönümünde ulusal bir yas günü olarak kabul ediliyor. 25. yıl dönümünde törenler, pandemi sonrası dönemde daha geniş katılımla gerçekleşti. New York'taki Ulusal 11 Eylül Anıtı'nda düzenlenen törende, kurbanların isimleri yüksek sesle okundu ve aile üyeleri sevdiklerini andı. Pentagon'daki törende ise askeri yetkililer ve kurban yakınları bir araya geldi. Shanksville'de düşen United Airlines 93 sefer sayılı uçağın yolcuları için ayrı bir anma programı düzenlendi.
Başkan Biden, törenlerde yaptığı konuşmada ulusal birlik vurgusu yaptı ve terörle mücadelede kararlılığın sürdüğünü belirtti. Ancak bu yıl dönümü, ABD'nin Afganistan'dan çekilmesinin ardından ilk 25. yıl dönümü olması nedeniyle ayrı bir önem taşıyor. Saldırıların ardından başlatılan ve 20 yıl süren Afganistan Savaşı, 2021'de ABD askerlerinin çekilmesiyle sona erdi. Bu durum, 11 Eylül sonrası dönemin kapanışı olarak yorumlanıyor.
Uluslararası Yansımalar ve Güvenlik Politikaları
11 Eylül saldırıları, sadece ABD'yi değil, tüm dünyayı etkileyen güvenlik politikalarının şekillenmesine neden oldu. NATO, tarihinde ilk kez 5. Madde'yi (bir üyeye yapılan saldırıyı tüm üyelere yapılmış sayma) işleterek ABD'nin yanında yer aldı. Bu, ittifakın kolektif savunma mekanizmasının somut bir örneği oldu. Saldırılar sonrası birçok ülke terörle mücadele yasalarını sıkılaştırdı, havaalanlarında güvenlik önlemleri artırıldı ve istihbarat paylaşımı yoğunlaştırıldı.
Öte yandan, saldırıların ardından ABD'nin başlattığı askeri müdahaleler, Orta Doğu'da uzun süreli istikrarsızlığa yol açtı. Irak'ın işgali, bölgede mezhep çatışmalarını derinleştirdi ve DEAŞ gibi yeni terör örgütlerinin doğuşuna zemin hazırladı. Afganistan'daki savaş ise yüz binlerce sivilin ölümüne ve milyonlarca kişinin yerinden edilmesine neden oldu. Bu süreç, ABD'nin küresel liderlik rolünü ve askeri müdahale doktrinini tartışmaya açtı.
25. yıl dönümünde yapılan anmalar, bir yandan kayıpları onurlandırırken, diğer yandan bu tür saldırıların bir daha yaşanmaması için alınması gereken dersleri de gündeme getiriyor. Uzmanlar, uluslararası iş birliği ve istihbarat paylaşımının önemine dikkat çekiyor. Ayrıca, radikalleşmeyle mücadelede toplumsal dayanışmanın ve eğitimin rolü vurgulanıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
11 Eylül saldırıları, Türkiye'nin güvenlik algılarını ve dış politikasını derinden etkilemiştir. Olayın hemen ardından Türkiye, NATO müttefiki olarak ABD'nin yanında yer almış ve Afganistan'daki Uluslararası Güvenlik Yardım Gücü'ne (ISAF) asker göndermiştir. Ancak sonraki yıllarda Irak işgali gibi konularda ABD ile görüş ayrılıkları yaşanmıştır. Türkiye, terörle mücadelede hem kendi içindeki PKK gibi örgütlerle hem de sınır ötesi tehditlerle mücadele etmektedir. 11 Eylül sonrası dönemde küresel terörle mücadele politikaları, Türkiye'nin güvenlik stratejilerini etkilemiş, sınır güvenliği ve istihbarat kapasitesi güçlendirilmiştir. Bugün de Suriye ve Irak'taki istikrarsızlık, Türkiye için güvenlik riski oluşturmaya devam etmektedir. ABD'nin Afganistan'dan çekilmesi, Türkiye'nin bölgesel dengelerdeki rolünü yeniden tanımlamasını gerektirmektedir. Bu bağlamda, 11 Eylül'ün yıl dönümü, Türkiye için terörle mücadelede uluslararası iş birliğinin ve bölgesel istikrarın önemini hatırlatmaktadır.
