Avrupa Birliği, Ukrayna ve Moldova'nın üyelik başvurularına ilişkin katılım müzakerelerini resmen başlattı. Lüksemburg'da düzenlenen AB Dışişleri Bakanları toplantısında alınan karar, iki ülkenin uzun yıllardır beklediği bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor. Ukrayna, Rusya'nın işgaline karşı topraklarını savunurken, AB üyeliğini hem bir güvenlik garantisi hem de Batı değerlerine tam entegrasyonun sembolü olarak görüyor. Moldova ise üyelik sürecini, ülkedeki reformları hızlandırmak ve demokratik kurumlarını güçlendirmek için bir fırsat olarak benimsiyor.
Ukrayna ve Moldova'nın AB yolculuğu
Ukrayna, 2022 yılında Rus işgalinin hemen ardından AB üyeliğine başvurmuş ve kısa sürede aday ülke statüsü kazanmıştı. Moldova ise aynı yıl başvurusunu yapmış ve Ukrayna ile birlikte aday ülke ilan edilmişti. Bugün başlayan müzakereler, iki ülkenin AB müktesebatına uyum sağlaması için bir çerçeve sunuyor. Müzakere süreci, yargı reformu, yolsuzlukla mücadele, hukukun üstünlüğü ve ekonomi politikaları gibi alanlarda kapsamlı düzenlemeleri içerecek. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, kararı 'Ukrayna için tarihi bir an' olarak nitelendirirken, Moldova Cumhurbaşkanı Maya Sandu, 'Avrupa'nın birliğe verdiği önemi gösteren bir adım' ifadelerini kullandı. Ancak sürecin tamamlanmasının yıllar alacağı ve müzakerelerin engellerle karşılaşabileceği belirtiliyor.
AB yetkilileri, Ukrayna ve Moldova'nın üyelik kriterlerini karşılaması için bir dizi koşul öne sürdü. Özellikle yolsuzlukla mücadele, medya özgürlüğü ve azınlık hakları konularında ilerleme kaydedilmesi gerektiği vurgulanıyor. Ukrayna, savaş koşullarına rağmen bu alanlarda reformlarını sürdürdüğünü ifade ederken, Moldova, enerji bağımsızlığı ve ekonomik kalkınma hedefleri doğrultusunda AB uyumuna öncelik veriyor. Müzakere sürecinin başlaması, iki ülkeye mali ve teknik destek sağlanmasını da beraberinde getirecek.
Bölgesel ve küresel boyut
AB'nin Ukrayna ve Moldova ile katılım müzakerelerini başlatması, Rusya-Ukrayna savaşının gölgesinde jeopolitik bir anlam taşıyor. Karar, Rusya'nın etki alanında yer alan Doğu Avrupa ülkelerinin Batı kurumlarına entegrasyonunu hızlandırma amacını yansıtıyor. Ukrayna'nın üyelik süreci, Avrupa'da güvenlik mimarisinin yeniden şekillenmesine katkıda bulunurken, Orta ve Doğu Avrupa ülkelerinin de benzer bir yola girmesi bekleniyor. Gürcistan ve Bosna-Hersek gibi aday ülkeler de AB üyeliği için çaba gösteriyor. Ancak uzun vadede, AB'nin genişleme politikasının sürdürülebilirliği konusunda bazı üye ülkeler arasında görüş ayrılıkları bulunuyor. Fransa ve Almanya gibi büyük ülkeler, genişlemenin AB'nin karar alma mekanizmalarını zorlaştırabileceği endişesini taşırken, Polonya ve Baltık ülkeleri genişlemeye güçlü destek veriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
AB'nin Ukrayna ve Moldova'ya yönelik bu adımı, Türkiye'nin uzun süredir devam eden AB üyelik süreci bağlamında farklı bir perspektif sunuyor. Türkiye, 1999'da aday ülke ilan edilmesine rağmen müzakerelerde ilerleme kaydedememiş ve süreç siyasi engellerle karşılaşmıştı. Ukrayna ve Moldova'nın hızlı süreci, Türkiye'nin AB ile ilişkilerinde olası bir canlanma için model oluşturabilir. Ancak Türkiye'nin AB üyeliği konusundaki beklentileri, güncel jeopolitik gerilimler ve Kıbrıs sorunu gibi başlıklar nedeniyle belirsizliğini koruyor. Ukrayna ve Moldova'nın katılımı, Doğu Avrupa'da güç dengelerini değiştirebilir ve Türkiye'nin Karadeniz'deki jeostratejik konumunu etkileyebilir. Ayrıca AB'nin genişleme politikasındaki bu hızlı adım, Türkiye'nin AB ile gümrük birliğinin güncellenmesi ve vize serbestisi gibi konularda yeni fırsatlar yaratabilir.
