Avrupa Birliği tarafından onaylanan bir mantar ilacının (fungisit) insan beyni gelişimi üzerinde potansiyel olarak zararlı etkileri olabileceğini ortaya koyan yeni bir bilimsel çalışma, AB’nin pestisit onay sürecine ilişkin tartışmaları yeniden alevlendirdi. Araştırmacılar, daha önce ilacın güvenli olduğunu gösteren ve üretici firma tarafından sağlanan verilere dayanan eski bir çalışmayı tekrarladıklarında, önemli ölçüde farklı sonuçlar elde etti. Bu durum, AB’nin kimyasal maddeleri onaylarken bağımsız bilimsel verilere ne kadar güvendiği sorusunu gündeme getiriyor.
Fluazinam'ın nörotoksisitesi yeniden inceleniyor
Çalışma, özellikle fluazinam adlı aktif maddeye odaklandı. Fluazinam, Avrupa genelinde patates, üzüm ve çeşitli sebzelerde mantar hastalıklarına karşı yaygın olarak kullanılıyor. AB tarafından 2008'de onaylanan ve 2018'de yenilenen bu maddenin, orijinal onay sürecinde nörotoksik olmadığı yönünde bir değerlendirme yapılmıştı. Ancak bu değerlendirme, büyük ölçüde ilacın üreticisi tarafından sağlanan ve sadece iki haftalık bir deneye dayanan sınırlı verilere dayanıyordu. Yeni araştırmada, bilim insanları daha uzun süreli ve daha duyarlı test yöntemleri kullanarak fluazinamın farelerde beyin gelişimini bozduğunu, özellikle de sinir hücrelerinin göçü ve farklılaşmasını etkilediğini tespit etti. Araştırmanın başyazarı Prof. Dr. [İsim Soyisim], “Bu, fluazinamın özellikle gelişmekte olan beyin için potansiyel bir risk taşıdığı anlamına geliyor. Hamilelik ve erken çocukluk döneminde maruz kalınması, ileride nörolojik bozukluklara yol açabilir” dedi.
AB onay süreci sorgulanıyor
Çevre ve sağlık örgütleri, bu bulguların AB’nin pestisit onay mekanizmasındaki zafiyetleri gösterdiğini belirtiyor. Pestisit Eylem Ağı (PAN-Europe) sözcüsü [İsim Soyisim], “Üretici firmalar tarafından sağlanan verilere körü körüne güvenmek yerine, bağımsız araştırmaların bu süreçlere dâhil edilmesi şart. Aksi takdirde, toplum sağlığı korunamaz” ifadelerini kullandı. AB Komisyonu, konuyla ilgili henüz resmi bir açıklama yapmamış olsa da, Avrupa Kimyasallar Ajansı’nın (ECHA) yeni verileri incelemeye aldığı bildiriliyor. Bu durum, AB’nin 2030’a kadar pestisit kullanımını yarı yarıya azaltmayı hedefleyen “Çiftlikten Sofraya” stratejisi bağlamında da önem taşıyor. Eğer fluazinam yeniden değerlendirilir ve riskli bulunursa, birçok ürünün yasaklanması veya kullanımının kısıtlanması söz konusu olabilir. Bu da özellikle Avrupalı çiftçiler için alternatif mücadele yöntemlerine geçiş anlamına gelecek.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, tarımda yaygın olarak pestisit kullanan ülkeler arasında yer alıyor ve AB’nin bu tür kararları, Türkiye’nin tarım politikasını doğrudan etkileyebilir. Türkiye’nin AB ile gümrük birliği ve ihracat bağları düşünüldüğünde, AB’de yasaklanan bir aktif madde Türkiye’den yapılan gıda ihracatında sorun yaratabilir. Ayrıca, Türkiye’de de fluazinam içeren çeşitli tarım ilaçları ruhsatlı durumda. Yeni bilimsel bulgular, Türkiye’de de bağımsız toksikolojik değerlendirmelerin yapılması gerekliliğini ortaya koyuyor. Sağlık Bakanlığı ve Tarım Bakanlığı’nın konuyu incelemesi ve gerekirse kullanım kısıtlamaları getirmesi, hem halk sağlığı hem de ihracat potansiyelinin korunması açısından önem taşıyor. Küresel ölçekte ise, bu vaka pestisit onay süreçlerinin bilimsel bağımsızlığı ve şeffaflığı konusunda daha geniş çaplı bir reform çağrısının parçası olabilir.
