Avrupa Birliği liderleri, bloğun bir sonraki uzun vadeli bütçesinin büyüklüğü, gelir kaynakları ve harcama öncelikleri konusunda perşembe günü bir araya geliyor. Zirvede ayrıca Ukrayna'ya yönelik yardımlar da ele alınacak. Ancak kısa vadede bir anlaşma beklenmiyor. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy'nin de cuma günü toplantıya katılması öngörülüyor.
Bütçe Görüşmelerinde Temel Anlaşmazlıklar
AB'nin 2028-2034 dönemini kapsayan çok yıllı mali çerçevesi (MFF), üye ülkeler arasında ciddi görüş ayrılıklarına sahne oluyor. Bütçenin toplam büyüklüğü konusunda net bir uzlaşı yok. Bazı üye ülkeler, artan enflasyon ve yeni öncelikler nedeniyle bütçenin genişletilmesini isterken, net katkı sağlayan ülkeler harcamaların sınırlandırılması çağrısında bulunuyor.
Gelir kaynakları konusu da tartışmalı. Komisyon, yeni öz kaynaklar (örneğin karbon sınır düzenleme mekanizmasından elde edilen gelirler, dijital vergi vb.) yaratılmasını önerirken, bazı ülkeler bu tür vergilerin ulusal egemenliklerine müdahale olduğunu savunuyor. Harcama önceliklerinde ise iklim dönüşümü, dijitalleşme, savunma ve göç yönetimi gibi başlıklar öne çıkıyor. Ancak tarım ve uyum fonları gibi geleneksel kalemlerin payının ne olacağı da belirsizliğini koruyor.
Zirvenin en hassas maddelerinden biri de Ukrayna'ya sağlanacak destek. AB, 2024-2027 dönemi için 50 milyar euroluk bir yardım paketi üzerinde çalışıyor. Bu paketin bir kısmı hibe, bir kısmı kredi şeklinde olacak. Ancak Macaristan gibi bazı üyeler, Ukrayna'ya yönelik yardımların her yıl oybirliğiyle onaylanması gerektiğini savunarak süreci yavaşlatıyor. Ayrıca Ukrayna'nın AB üyeliği perspektifi ve reform süreci de zirvede ele alınacak. Zelenskiy'nin katılımıyla Ukrayna'nın ihtiyaçlarının doğrudan aktarılması bekleniyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
AB bütçesi, sadece bir mali belge değil, aynı zamanda birliğin siyasi önceliklerini yansıtan bir araç. Uzun vadeli bütçe üzerindeki anlaşmazlıklar, AB'nin küresel aktör olarak etkinliğini de etkiliyor. Özellikle ABD ve Çin ile artan jeopolitik rekabet ortamında, AB'nin kendi kaynaklarıyla hareket edebilmesi kritik. Ukrayna'ya verilecek destek ise Rusya'ya karşı duruşun somut bir göstergesi. Zirveden çıkacak sonuç, AB'nin genişleme ve komşuluk politikalarına da yön verecek. Ayrıca bütçe müzakereleri, üye ülkeler arasındaki dayanışmanın sınandığı bir alan haline gelmiş durumda.
Türkiye Açısından Değerlendirme
AB'nin uzun vadeli bütçesi ve Ukrayna'ya desteği, Türkiye'yi dolaylı da olsa yakından ilgilendiriyor. AB'nin savunma ve güvenlik harcamalarını artırması, NATO içindeki dengeleri etkileyebilir. Ukrayna'ya sağlanacak mali yardım, Karadeniz'deki istikrarı ve bölgesel güç dengesini doğrudan etkiliyor. Türkiye, hem Ukrayna hem de Rusya ile ilişkilerini yönetirken, AB'nin bu konudaki tutumu önemli. Ayrıca AB bütçesinde Türkiye'ye ayrılan fonlar (Katılım Öncesi Yardım Aracı) ve göç yönetimi desteği, Türkiye-AB ilişkilerinin mali boyutunu oluşturuyor. Zirvede alınacak kararlar, Türkiye'nin AB ile ekonomik ve siyasi diyaloğunu şekillendirebilir.
