Avrupa Birliği'nin gıda güvenliğinden sorumlu bağımsız kurumu Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA), 'sonsuz kimyasallar' olarak bilinen PFAS grubunun bir üyesi olan trifloroasetik asit (TFA) için kabul edilebilir günlük alım miktarını yaklaşık 3,5 kat azalttı. EFSA'nın yayımladığı yeni bilimsel görüşe göre, TFA için güvenli günlük alım sınırı 0,05 mikrogram/kilogram vücut ağırlığına çekildi. Önceki sınır 0,17 mikrogram/kilogramdı. Bu karar, TFA'nın insan sağlığı üzerindeki potansiyel etkilerine ilişkin son araştırmaların ışığında alındı.
TFA'nın özellikleri ve maruziyet kaynakları
Trifloroasetik asit, doğada çözünmeyen ve vücutta birikme eğilimi gösteren bir kimyasaldır. 'Sonsuz kimyasal' olarak adlandırılmasının nedeni, çevrede çok uzun süre bozulmadan kalmasıdır. TFA, özellikle tarım ilaçlarının, ilaçların ve bazı endüstriyel ürünlerin parçalanması sonucu oluşabilir. Ayrıca, bazı soğutucu gazların ve yangın söndürme köpüklerinin ayrışmasıyla da çevreye yayılır. İnsanlar TFA'ya en çok içme suyu, gıdalar (özellikle meyve ve sebzeler) ve solunum yoluyla maruz kalır. EFSA, Avrupa genelinde yapılan ölçümlerde içme suyunda ve gıdalarda TFA kalıntılarına sıkça rastlandığını belirtiyor.
Yeni değerlendirmede, TFA'nın karaciğer ve tiroid fonksiyonları üzerinde olumsuz etkilere neden olabileceği, ayrıca bağışıklık sistemi üzerinde baskılayıcı etkiler yaratabileceği vurgulandı. EFSA, özellikle çocukların ve hamile kadınların daha hassas olduğunu, bu nedenle sınırın düşürülmesinin halk sağlığını korumak için gerekli olduğunu ifade etti.
Küresel boyut ve düzenleyici etkiler
EFSA'nın kararı, Avrupa'da PFAS'lerin düzenlenmesine yönelik artan baskının bir parçasıdır. AB, 2023'te PFAS içeren ürünlerin kullanımını kısıtlayan bir yönetmelik taslağı hazırlamıştı. TFA için yeni sınır, içme suyu ve gıda ürünlerinde daha sıkı denetim ve temizlik standartlarını beraberinde getirecek. Diğer ülkelerde de benzer düzenlemeler bekleniyor. ABD Çevre Koruma Ajansı (EPA), PFAS'ler için sağlık tavsiye seviyelerini güncellemeyi sürdürüyor. Japonya ve Güney Kore de sınır değerleri revize ediyor. Uzmanlar, TFA'nın yaygınlığı ve kalıcılığı nedeniyle küresel bir kirlilik sorunu olduğunu, uluslararası iş birliği gerektirdiğini belirtiyorlar. EFSA'nın kararı, aynı zamanda gıda üreticileri ve su arıtma tesisleri için yeni teknolojilere yatırım yapılmasını teşvik edecek.
Türkiye Açısından Değerlendirme
EFSA'nın TFA sınırını düşürmesi, Türkiye'yi doğrudan bağlamasa da küresel gıda ticaretinde önemli bir referans noktası oluşturuyor. Türkiye, AB'ye gıda ihraç eden ülkeler arasında yer aldığından, yeni sınırın Avrupa pazarına yönelik ürünlerde daha sıkı test ve arıtma gerekliliklerine yol açması bekleniyor. İçme suyu ve tarımda TFA kirliliğinin izlenmesi, halk sağlığı ve ihracat rekabetçiliği açısından önem kazanıyor. Ayrıca, Türkiye'nin kimyasal yönetmeliklerini AB standartlarına uyumlaştırma süreci hızlanabilir. Bölgesel olarak, TFA'nın kalıcı yapısı sınır aşan kirliliğe neden olabileceğinden, komşu ülkelerle ortak izleme mekanizmaları geliştirilmesi faydalı olacaktır.
