Avrupa Birliği (AB), bankacılık sektöründe sermaye yeterliliği kurallarını gevşetmeye hazırlanıyor. Brüksel kaynaklarına göre, Komisyon önümüzdeki haftalarda bankaların ellerinde bulundurması gereken sermaye miktarını azaltacak bir düzenleme teklifini sunacak. Bu adım, ABD ve İngiltere'nin benzer yöndeki düzenlemelerinin ardından geliyor ve AB'nin küresel rekabet gücünü koruma arayışının bir parçası olarak değerlendiriliyor. Ancak uzmanlar, finansal istikrar ve vergi mükelleflerinin korunması konusunda endişelerini dile getiriyor.
Gelişmenin arka planı: Basel sonrası dönemde AB'nin yönelimi
Söz konusu hamle, 2008 küresel mali krizinin ardından hayata geçirilen Basel III düzenlemelerinin uygulanmasındaki farklılıklardan kaynaklanıyor. Avrupa Birliği, 2019'da kabul ettiği Basel III sonrası çerçeve ile bankaların risk ağırlıklı varlıklarına göre daha yüksek sermaye tutmasını öngörmüştü. Ancak ABD ve İngiltere, geçtiğimiz yıl içinde bu kuralların bir kısmını hafifleterek kendi bankacılık sektörlerine rekabet avantajı sağladı.
Brüksel'in yeni teklifi, özellikle orta ölçekli bankalar için sermaye yükünü azaltmayı hedefliyor. Küçük ve orta ölçekli işletmelere (KOBİ) kredi akışını canlandırmak ve ekonomik büyümeyi desteklemek de amaçlanan hedefler arasında. AB Komisyonu'nun yaptığı etki analizine göre, gevşetilen kurallar sayesinde AB bankalarının yılda yaklaşık 12 milyar avro ek sermaye serbest bırakması bekleniyor. Bu miktarın, bankaların kredi verme kapasitesini artırması ve özellikle yeşil dönüşüm ile dijitalleşme yatırımlarına yönlendirilmesi planlanıyor.
Ancak bu adım, Avrupa Merkez Bankası (ECB) ve bazı uzmanlar tarafından eleştiriliyor. ECB Başdenetçisi Claudia Buch, geçtiğimiz hafta yaptığı açıklamada, "Sermaye gereksinimlerinde yapılacak her türlü gevşeme, mali istikrar risklerini artırabilir. Geçmiş krizlerden ders çıkarmalıyız" uyarısında bulundu. Avrupa Parlamentosu'ndaki Yeşiller grubu da düzenlemenin bankaları riskli davranışlara teşvik edebileceğini savunuyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Rekabet mi, dibe doğru yarış mı?
AB'nin bu hamlesi, küresel çapta bankacılık düzenlemelerinde 'dibe doğru yarış' (race to the bottom) endişelerini yeniden gündeme getirdi. ABD'de Başkan Joe Biden yönetimi, 2023'te bölgesel bankacılık krizinin ardından sermaye kurallarını sıkılaştırmıştı; ancak Kongre'deki Cumhuriyetçilerin baskısıyla bazı gevşetmelere gitmişti. İngiltere ise Brexit sonrası 'City of London'ın rekabet gücünü artırmak için sermaye kurallarını hafifletmişti. Şimdi AB'nin de aynı yola girmesi, uluslararası alanda tutarlı düzenlemelerin sağlanmasını zorlaştırabilir.
Finansal İstikrar Kurulu (FSB) ve Basel Bankacılık Denetim Komitesi, bu tür parçalı uygulamaların sistemik riskleri artırabileceği konusunda uyarılarda bulunuyor. Uzmanlara göre, eğer büyük ekonomiler sermaye kurallarını gevşetme yarışına girerse, bir sonraki mali krizde vergi mükelleflerinin kurtarma paketlerine başvurma olasılığı yükselecek. Öte yandan, AB içinde Almanya ve Fransa gibi ülkeler, bankalarının uluslararası rekabet gücünü korumak için bu düzenlemeleri destekliyor. Hollanda ve İskandinav ülkeleri ise daha temkinli bir yaklaşım benimseyerek, gevşetmelerin kademeli ve denetimli olmasını istiyor.
AB Komisyonu'nun teklifinin, Avrupa Parlamentosu ve Konsey'den geçmesi için en az bir yıl gerekiyor. Ancak siyasi iklim, düzenlemelerin hızla kabul edilebileceğine işaret ediyor. Özellikle Ukrayna savaşı ve enerji krizinin ardından ekonomik büyümeyi teşvik etme ihtiyacı, bankacılık lobisinin elini güçlendiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
AB'nin bankacılıkta sermaye kurallarını gevşetmesi, Türkiye için karmaşık bir tablo çiziyor. Bir yandan, Türk bankaları zaten Basel standartlarına uyum konusunda zorlanıyor; AB'nin daha esnek kurallara geçmesi, Türk bankalarının uluslararası piyasalarda rekabet avantajını kaybetmesine neden olabilir. Diğer yandan, Türkiye'nin AB ile gümrük birliği ve bankacılık alanındaki diyalogu, bu düzenlemelerin Türk mevzuatına da yansımasına yol açabilir. Özellikle yabancı sermaye akışı ve dış kredi imkanları açısından, AB'deki gevşemeler Türk şirketleri ve bankaları için daha uygun borçlanma koşulları yaratabilir. Ancak mali istikrar risklerinin artması, Türkiye'nin zaten kırılgan olan döviz rezervleri ve enflasyon dinamikleri üzerinde dolaylı baskı oluşturabilir. Bu nedenle BDDK ve TCMB'nin gelişmeleri yakından izlemesi ve Türk bankacılık sisteminin kırılganlıklarını azaltıcı önlemleri sürdürmesi kritik önem taşıyor.
