Avrupa Birliği'nin yeni giriş-çıkış sistemi (EES) kapsamında planlanan sınır kontrolleri, Fransa ve Yunanistan'ın da aralarında bulunduğu dokuz üye ülkenin talebi üzerine bir kez daha ertelendi. Yoğun havalimanlarında altyapı ve personel hazırlıklarının tamamlanamaması nedeniyle sistemin devreye girmesi 2026 sonbaharına ertelendi. Karar, yaz aylarında milyonlarca turisti ağırlayan ülkelerin uygulamaya hazır olmadığını ortaya koydu.
EES Nedir ve Neden Ertelendi?
EES (Entry/Exit System), AB'ye kısa süreli giriş yapan üçüncü ülke vatandaşlarının pasaport bilgilerini, parmak izlerini ve yüz taramalarını dijital olarak kaydeden bir sistem. Amacı, Schengen bölgesine giriş-çıkışlarda güvenliği artırmak ve kağıt damga uygulamasını ortadan kaldırmak. Sistem ilk olarak 2022'de yürürlüğe girecekti; ancak pandemi sonrası toparlanma, teknik aksaklıklar ve üye ülkelerin altyapı eksiklikleri nedeniyle defalarca ertelendi. Son erteleme kararı, 9 ülkenin (Fransa, Yunanistan, İtalya, İspanya, Portekiz, Hırvatistan, Bulgaristan, Romanya ve Macaristan) ortak talebiyle alındı. Bu ülkeler, özellikle yaz aylarında havalimanlarında oluşabilecek uzun kuyruklar ve kaos riskine dikkat çekti. EES'in devreye girmesi için AB ülkelerinin merkezi veri tabanına bağlanması, sınır kapılarında biyometrik tarama cihazlarının kurulması ve sınır görevlilerinin eğitimi gerekiyor. Dokuz ülke, bu süreçlerin tamamlanması için en az altı aya daha ihtiyaç duyduklarını belirtti.
Ülke Ülke Hazırlık Durumu
Fransa ve Yunanistan, yaz aylarında yoğun turist akınına uğrayan ülkelerin başında geliyor. Fransa'da Charles de Gaulle ve Orly gibi büyük havalimanlarında halihazırda uzun kuyruklar yaşanırken, yeni sistemin ek yük getireceği endişesi hakim. Yunanistan ise adalar başta olmak üzere deniz sınır kapılarında altyapı yetersizliğiyle boğuşuyor. İtalya ve İspanya da benzer gerekçelerle erteleme talep etti. Bulgaristan ve Romanya, Schengen'e yeni katıldıkları için sistemin entegrasyonunda zorluk çekiyor. Hırvatistan, Portekiz ve Macaristan ise sınır kapılarında biyometrik cihaz kurulumunu tamamlayamadı. AB Komisyonu, erteleme kararını "hayal kırıklığı" olarak nitelendirse de üye ülkelerin talebine boyun eğmek zorunda kaldı. Komisyon sözcüsü, "Üye ülkelerin operasyonel hazırlıklarını tamamlaması için gereken süreyi tanıyoruz. Ancak bu erteleme, sistemin faydalarını geciktiriyor" dedi.
Türkiye ve Diğer Üçüncü Ülke Vatandaşları İçin Ne Anlama Geliyor?
EES, Türkiye dahil tüm üçüncü ülke vatandaşlarını doğrudan etkiliyor. Sistem yürürlüğe girdiğinde, Türk vatandaşları Schengen bölgesine girişte parmak izi ve yüz taraması verecek, her giriş-çıkışta dijital kayıt oluşturulacak. Bu, vize başvurularında ve sınır geçişlerinde ek zaman anlamına geliyor. Erteleme, kısa vadede Türk yolcular için mevcut kağıt damga uygulamasının devam edeceği anlamına geliyor. Ancak uzun vadede sistemin kaçınılmaz olduğu ve Türkiye'nin de buna uyum sağlaması gerektiği açık. Türk Hava Yolları ve diğer havayolu şirketleri, yolcularını EES'e hazırlamak için bilgilendirme kampanyaları düzenlemek zorunda kalacak. Ayrıca, sistemin getireceği ek maliyetler (biyometrik cihazlar, yazılım güncellemeleri) sınır kapılarında ve havalimanlarında yatırım gerektiriyor. Türkiye, AB ile vize serbestisi diyaloğu kapsamında EES'e uyum konusunu da müzakere ediyor. Erteleme, Türkiye'ye hazırlık için ek süre tanırken, AB'nin sistemi tamamen devreye sokması halinde Türk vatandaşlarının seyahat özgürlüğünde kısıtlamalar yaşanabileceği endişesi sürüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
EES'in ertelenmesi, Türk vatandaşlarının Schengen seyahatlerinde kısa vadede rahatlama sağlasa da uzun vadede belirsizlik devam ediyor. Türkiye, AB ile vize serbestisi hedefi doğrultusunda EES'e teknik uyum sağlamak zorunda. Sistemin getireceği biyometrik veri toplama ve dijital kayıt yükümlülükleri, Türk sınır kapılarında ve konsolosluklarında ek altyapı gerektiriyor. Ayrıca, EES'in Türkiye'ye yönelik olası veri paylaşımı talepleri, kişisel verilerin korunması ve egemenlik açısından hassas bir konu. Türkiye'nin, AB'nin bu sistemine uyum sağlarken kendi ulusal güvenlik ve veri politikalarını koruması kritik önemde. Erteleme, Türkiye'ye hazırlık için zaman kazandırsa da AB'nin sistemi tamamen uygulamaya koyması halinde Türk vatandaşlarının seyahat özgürlüğünde olası kısıtlamalar ve ek maliyetler gündeme gelebilir. Bu nedenle Türkiye, AB ile diyalog halinde EES sürecini yakından takip etmeli ve vatandaşlarını bilgilendirmeli.
