Afganistan'da Taliban'ın yeniden iktidara gelmesiyle kadınların kamusal yaşamdan dışlanmasına karşı direnen Sarah Wahedi, 8 yaşında bir kadının infazına tanık olmasının ardından örgütün 'en büyük kabusu' haline geldi. 26 yaşındaki Wahedi, Taliban'ın 2021'de Kabil'i ele geçirmesinin ardından ülkesini terk ederek Avustralya'ya sığındı. Ancak mücadelesini oradan sürdüren genç kadın, Afgan kadınlarının hakları için küresel çapta bir ses haline geldi. Wahedi, 'Beni 8 yaşında bir kız çocuğu olarak görmüşlerdi, şimdi ise en büyük kabuslarıyım' diyerek, Taliban'ın kadınlar üzerindeki baskısına karşı boyun eğmeyeceğini vurguluyor.
Gelişmenin arka planı: Bir çocuğun hafızasına kazınan vahşet
Sarah Wahedi, 2001 yılında Kabil'de doğdu. Taliban'ın ilk iktidarı döneminde büyüyen Wahedi, 8 yaşındayken bir gün sokakta oynarken bir kadının Taliban militanları tarafından infaz edilmesine şahit oldu. 'O anı asla unutamıyorum. Kadının çığlıkları hala kulaklarımda. O gün anladım ki bu rejim kadınlara asla özgürlük vermeyecek' diyen Wahedi, bu travmatik deneyimin hayatını şekillendirdiğini söylüyor. 2021'de Taliban'ın yeniden iktidara gelmesiyle birlikte Wahedi, can güvenliği nedeniyle Avustralya'ya iltica etti. Ancak burada da mücadelesine devam etti. Avustralya'daki Afgan toplumunun önde gelen aktivistlerinden biri haline gelen Wahedi, Birleşmiş Milletler ve uluslararası insan hakları örgütleri nezdinde Taliban'ın kadınlara yönelik politikalarını kınamak için çalışıyor.
Taliban, Ağustos 2021'de Kabil'i ele geçirdikten sonra kız çocuklarının ortaokul ve lise eğitimini yasakladı, kadınların kamu sektöründe çalışmasını engelledi ve parklara, spor salonlarına gitmelerini kısıtladı. Birleşmiş Milletler'e göre bu politikalar, Afgan kadınlarının yüzde 80'inden fazlasının işsiz kalmasına ve eğitimden mahrum kalmasına yol açtı. Wahedi, 'Taliban bizi evlere hapsetmek istiyor ama biz sesimizi dünyaya duyurmaktan vazgeçmeyeceğiz' diyerek, uluslararası toplumu harekete geçmeye çağırıyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Afgan kadınları için uluslararası çabalar
Sarah Wahedi'nin mücadelesi, yalnızca kişisel bir direniş hikayesi değil, aynı zamanda küresel kadın hakları hareketinin bir parçası. Taliban'ın kadınlara yönelik baskıcı politikaları, Birleşmiş Milletler, Avrupa Birliği ve ABD başta olmak üzere birçok uluslararası aktör tarafından kınanıyor. Ancak Wahedi, uluslararası toplumun söylemlerinin eyleme dönüşmediğini eleştiriyor. 'Taliban'ı tanımamak yetmez, onlara karşı ekonomik yaptırımlar uygulanmalı ve Afgan kadınlarının sesi duyulmalı' diyen Wahedi, özellikle İslam İşbirliği Teşkilatı gibi bölgesel kuruluşlara Afgan kadınları için somut adımlar atma çağrısı yapıyor.
Bölgesel düzeyde, Pakistan ve İran gibi komşu ülkeler Taliban'a karşı farklı pozisyonlar alırken, Orta Asya cumhuriyetleri de güvenlik endişeleriyle dikkatli davranıyor. Wahedi'nin aktivizmi, Afgan kadınlarına ilham verirken, uluslararası toplumun Afganistan'daki insan hakları krizine karşı daha kararlı bir duruş sergilemesi gerektiğini gösteriyor. Avustralya'da sığınmacı olarak yaşayan Wahedi, sosyal medya üzerinden yürüttüğü kampanyalarla milyonlarca kişiye ulaşmayı başardı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Afganistan'daki insani kriz karşısında tarihsel olarak önemli bir rol oynamış, Taliban ile diplomatik temaslarını sürdürürken aynı zamanda Afgan mültecilere kapılarını açmıştır. Sarah Wahedi'nin hikayesi, Türkiye'nin Afgan kadınlarının hakları konusunda uluslararası platformlarda daha güçlü bir ses olması gerektiğini hatırlatmaktadır. Türkiye'nin İslam dünyasında saygın bir konuma sahip olması, Taliban'ın kadın politikalarını eleştirirken daha etkili bir arabulucu olmasını sağlayabilir. Ayrıca, Türkiye'de yaşayan Afgan mülteciler arasında Wahedi gibi aktivistlerin bulunması, Türk sivil toplumunun da bu konuda daha aktif olmasını teşvik edebilir.
