İngiltere, Avustralya, Kanada, Fransa, Yeni Zelanda ve Norveç, 15 Nisan 2025 tarihinde eş zamanlı olarak, işgal altındaki Batı Şeria'da Filistinlilere yönelik yerleşimci saldırılarını finanse eden ve bu saldırıları mümkün kılan ağlara yaptırım uyguladığını duyurdu. Altı ülkenin ortak açıklamasına göre, bu adım son dönemde rekor seviyelere ulaşan yasa dışı yerleşim faaliyetleri ve artan şiddet olaylarına karşı uluslararası toplumun tepkisi olarak atıldı. Yaptırımlar, yerleşimci gruplara mali destek sağlayan kuruluşların mal varlıklarının dondurulmasını ve bu gruplarla bağlantılı kişilere seyahat yasağı getirilmesini içeriyor.
Gelişmenin arka planı: Artan yerleşimci şiddeti ve uluslararası tepki
Birleşmiş Milletler verilerine göre, 2024 yılında Batı Şeria'da yerleşimci şiddeti olayları bir önceki yıla göre yüzde 35 artarak günde ortalama 3-4 saldırıya ulaştı. Bu saldırılarda 10'dan fazla Filistinli hayatını kaybetti, yüzlercesi yaralandı ve binlerce dönüm tarım arazisi zarar gördü. Avrupa Akdeniz İnsan Hakları İzleme Örgütü (Euro-Med Monitor) raporlarına göre, uluslararası hukuka aykırı yerleşim birimlerinin sayısı 300'ü aşarken, bu yerleşimcilerin Filistin köylerine düzenlediği baskınlar ve arazi gaspı giderek sistematik hale geldi. Yaptırım uygulayan ülkeler, özellikle İsrail hükümeti tarafından desteklenen bazı örgütlerin, Crowdfunding platformları ve kripto para transferleri aracılığıyla uluslararası bağış topladığını, bu fonların silah alımı ve şiddet eylemlerinde kullanıldığını tespit etti. Norveç Dışişleri Bakanı Espen Barth Eide, "Bu yaptırımlar, barış ve istikrarı tehdit eden bu ağların faaliyetlerini durdurmayı hedefliyor" dedi. Fransa Dışişleri Bakanlığı ise, yaptırım listesinde ismi açıklanmayan üç kuruluş ve beş kişinin yer aldığını, bunların "şiddeti teşvik etmek ve yasa dışı yerleşimleri finanse etmekle" suçlandığını belirtti.
Bölgesel ve küresel boyut: Uluslararası hukuk ve iki devletli çözüm perspektifi
Bu yaptırım kararı, İsrail'in 1967 sınırları temelinde iki devletli çözümü baltaladığı yönündeki uluslararası eleştirilerin arttığı bir dönemde geldi. İngiltere Başbakanı Keir Starmer, "Yerleşimci şiddeti kabul edilemez ve uluslararası hukukun açık ihlalidir" ifadelerini kullanırken, Kanada Dışişleri Bakanı Mélanie Joly, "Filistin halkının güvenliği ve refahı için bu adımları atıyoruz" dedi. İsrail Dışişleri Bakanlığı ise yaptırımları "yasa dışı ve orantısız" olarak nitelendirerek, bunun ikili ilişkileri olumsuz etkileyeceği uyarısında bulundu. Filistin yönetimi ise kararı memnuniyetle karşılayarak, "uluslararası toplumun sorumluluk alması gerektiğini" vurguladı. Uzmanlar, bu yaptırımların sembolik olmanın ötesine geçebilmesi için ABD'nin de katılımının gerektiğini, ancak Washington yönetiminin şu ana kadar benzer adımlar atmaktan kaçındığını belirtiyor. Batı Şeria'daki durum, İsrail-Filistin çatışmasının çözümünde uluslararası toplumun kararlılığının bir testi olarak görülüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, uzun yıllardır işgal altındaki Filistin topraklarındaki yerleşim faaliyetlerini ve yerleşimci şiddetini sert bir dille kınamakta, iki devletli çözümü desteklemektedir. Bu yaptırım kararı, Türkiye'nin de benzer bir tutum sergilediği konuda uluslararası meşruiyet kazanmasına katkı sağlayabilir. Ancak Türkiye'nin İsrail'le son dönemde normalleşme adımları, bu tür yaptırımlara doğrudan katılımını sınırlayabilir. Bölgesel dengeler açısından, İsrail-Filistin sorununun çözümünde uluslararası baskının artması, Türkiye'nin Filistin davasındaki liderlik rolünü güçlendirebilir. Öte yandan, İsrail'in Doğu Akdeniz enerji iş birliği ve güvenlik konularında Türkiye'ye olan ihtiyacı, Ankara'nın bu süreçte denge politikası izlemesine neden olabilir.
